Skřrsla atvinnuhˇps FramtÝ­arlandsins um Kßrahnj˙ka

Skřrsla atvinnuhˇps FramtÝ­arlandsins um Kßrahnj˙ka

Skrifa­ af AtvinnulÝfshˇpi FramtÝ­arlandsins 2. maÝ 2007

Var bygging Kßrahnj˙kavirkjunar og ßlvers ß Rey­arfir­i rÚtt og skynsamleg?

═ greinarger­ ■essari reynir AtvinnulÝfshˇpur FramtÝ­arlandsins a­ svara spurningunni um hvort bygging Kßrahnj˙kavirkjunar og ßlvers Ý Rey­arfir­i hafi veri­ rÚtt og skynsamleg mi­a­ vi­ ar­semi, umhverfiskostna­, lř­rŠ­i, bygg­asjˇnarmi­ og hagstjˇrn.

1. Ar­semi

Skřrsla um Kßrahnj˙kavirkjun1.1 Mj÷g erfitt er a­ sřna fram ß hagna­ e­a tap af fjßrfestingum me­ ˙treikningum svo a­ ˇyggjandi sÚ. Einn sÚr grˇ­am÷guleika ■ar sem a­rir sjß ■ß ekki. Besti mŠlikvar­i ß ar­semi fjßrfestingar er ■a­ hvort fˇlk er rei­ub˙i­ a­ setja peninga Ý hana af f˙sum og frjßlsum vilja. ┴ ■etta reyndi undir lok 20. aldar ■egar ßhugi einkafjßrfesta ß virkjun ß Austurlandi var kanna­ur.

1.2 ┴kve­i­ var ßri­ 1997 a­ nřjar virkjanir hÚr ß landi yr­u einkaframkvŠmdir, ■.e. ßn ßbyrg­a rÝkis og sveitarfÚlaga. ,,Ůeir sem n˙ eru vi­ v÷ld Ý orku- og i­na­argeiranum vilja dreifa ßhŠttunni, ■ykir ekki skynsamlegt a­ virkja Ý skjˇli og ß ßbyrg­ opinberra a­ila," sag­i Ý frÚtt Morgunbla­sins um mßli­ 31. ßg˙st ■a­ ßr.

1.3 Einkafjßrfestar reyndust ekki hafa ßhuga ß virkjun ß Austurlandi. ═ vi­tali vi­ Morgunbla­i­ 6. desember 2001 skřrir fjßrmßlastjˇri Landsvirkjunar frß ■vÝ a­ ,,ef Landsvirkjun Štla­i a­ byggja sÝnar framkvŠmdir ß fjßrm÷gnun myndi ■a­ ver­a til ■ess a­ orkuver­i­ yr­i ■a­ hßtt a­ vi­ vŠrum ekki lengur samkeppnisfŠr um stˇri­ju."

1.4 Fjßrmßlastjˇrinn benti einnig ß a­ ß Vesturl÷ndum hef­i ekki eitt einasta vatnsorkuver veri­ reist fyrir einkafjßrmagn Ý langan tÝma.

1.5 Einkafjßrfestar vildu ekki setja fÚ Ý Kßrahnj˙kavirkjun af frjßlsum vilja. Ljˇst vir­ist af ■vÝ a­ h˙n stˇ­st ekki prˇfi­ um einkaar­semi.

1.6 Ůegar ■jˇ­hagsleg ar­semi er fundin ■arf a­ bŠta vi­ kostna­i af raski ß nßtt˙runni sem virkjanir valda. Ůjˇ­hagsleg ar­semi virkjunarinnar er enn lengra undir n˙lli en einkaar­semin. Ůess vegna er orka til stˇri­ju ß Rey­arfir­i ni­urgreidd Ý reynd.

1.7 Ekki mß gleyma ■vÝ a­ Kßrahnj˙kavirkjun hefur komi­ af sta­ mikilli uppbyggingu ß Austurlandi. Spyrja mß hins vegar hvort ekki hef­i mßtt nß sambŠrilegum ßrangri ß ˇdřrari hßtt me­ almennari a­ger­um.

1.8 Skřrsla svo nefndrar eigendanefndar skipti sk÷pum Ý umrŠ­unni um Kßrahnj˙kavirkjun. Ůar fŠr a­fer­afrŠ­i vi­ virkjunina bestu einkunn, en ■essum or­um er bŠtt vi­:,,.mikilvŠg forsenda var­ar a­gang a­ lßnsfÚ og vexti af lßnum, en ■ar nřtur Landsvirkjun ■ess tvÝmŠlalaust a­ eigendur ßbyrgjast lßn hennar. Augljˇst er a­ ßn ßbyrg­ar eigenda vŠri fjßrmagnskostna­ur mun hŠrri og hreint n˙vir­i verkefnisins ■eim mun lŠgra." Rask ß nßtt˙ru Austurlands var ekki heldur meti­ til fjßr. Ůarna var me­ ÷­rum or­um sleppt mikilvŠgum kostna­arli­um sem n˙ ■ykir sjßlfsagt a­ hafa Ý slÝku ar­semismati. SlÝk vinnubr÷g­ eru ekki til fyrirmyndar og frßleitt a­ draga af skřrslunni ßlyktanir um ar­semi fjßrfestingarinnar.

1.9 Stefnubreytinguna Ý orkumßlum 1997 mßtti rekja til ßlits orkunefndar i­na­arrß­herra frß 1996, en ■ar sag­i: ,,Sterk r÷k hnÝga a­ ■vÝ a­ skynsamlegt geti veri­ fyrir ═slendinga a­ fß einkafjßrmagn smßtt og smßtt inn Ý raforkugeirann... ŮŠr hugmyndir sem n˙ eru uppi ß bor­inu um stˇri­ju kalla ß nŠr ■ref÷ldun afkastagetu raforkukerfisins. Ëvarlegt vŠri fyrir ■jˇ­arb˙i­ a­ taka erlend lßn til a­ standa straum af kostna­i vi­ uppbyggingu fjßrmagnsfrekra virkjana sem ekki eru ■egar Ý bur­arli­num... Vi­ bŠtist a­ e­lilegt a­ nř stˇri­ja og nřjar virkjanir standist ar­semiskr÷fur marka­arins eins og a­rar fjßrfestingar." Fulltr˙ar allra stjˇrnmßlaflokka, stŠrstu bŠjarfÚlaga og hagsmunasamtaka auk rÝkisstofnana Ý orkugeiranum sßtu Ý orkunefndinni sem skila­i ßliti 1996. ═ ljˇsi ■essa vekur athygli a­ allir studdu ßn fyrirvara miklar virkjanir sem rß­ist var Ý ß nŠstu ßrum ■ˇtt ■Šr vŠru me­ fullum opinberum ßbyrg­um.

1.10 ═ ßrbˇkum sÝnum um ═sland leggur Efnahags- og framfarastofnunin, OECD, til a­ rÝki­ bjˇ­i virkjunarleyfi ˙t ß frjßlsum marka­i, en setji fyrst upp lßgmarksver­. ═ fyrsta lagi ■urfi ■etta lßgmarksver­ a­ standa undir au­lindarentu (vegna annarra hugsanlegra nytja sem hafa mß af orkunni) og Ý ÷­ru lagi ver­i ■a­ a­ standa undir umhverfisraski sem virkjunin veldur. Sjßlfsagt er a­ virkjanir sem lagt ver­ur Ý framvegis standi undir ■essum kostna­i.

1.11 HagstŠ­ara er a­ virkja fyrir stˇri­ju en almennan marka­. Ber ■ar einkum til a­ hŠgt er a­ virkja Ý stŠrri einingum, ÷ll framlei­slan er seld frß upphafi og jafnmiki­ er nota­ af rafmagni allan sˇlarhringinn. Munur ß rafmagnsver­i til stˇri­ju og almenns marka­s er ■ˇ mun meiri en ■essi r÷k rÚttlŠta. FŠr­ hafa veri­ r÷k a­ ■vÝ a­ almennur marka­ur ni­urgrei­i Ý reynd stˇri­jurafmagni­. Mi­a­ vi­ ar­semiskr÷fur sem e­lilegt er a­ gera er stˇri­juskattur ß almenna vi­skiptavini Landsvirkjunar vel yfir 2 milljar­ar krˇna ß ßri. Sjßlfs÷g­ krafa er a­ hlutlaus stofnun eins og RÝkisendursko­un e­a Samkeppniseftirlit leggi mat ß ■a­ hvort raforkuver­ til almenningsrafveitna er hŠrra en ella vegna stˇri­jusamninga.

1.12 Landsvirkjun telur n˙ a­ ar­semi eiginfjßr af Kßrahnj˙kavirkjun sÚ um 12% og a­ ■a­ sÚ svipa­ og stˇr orkufyrirtŠki Ý ˙tl÷ndum geri sig ßnŠg­ me­. En ■essi tala segir lÝti­. Ar­semi eiginfjßr telst hß vegna ■ess a­ lßnsvextir eru ni­urgreiddir me­ opinberum ßbyrg­um. Mi­a­ er vi­ 25% eiginfjßrhlutfall en 75% lßnsfjßrhlutfall. Fß mŠtti hŠrri ar­semi eiginfjßr -miklu hŠrri- me­ ■vÝ a­ reikna me­ lŠgra eiginfjßrhlutfalli, en slÝkir reikningar kŠmu ekki a­ miklu gagni. ═ reynd er allt fÚ til virkjunarinnar fengi­ a­ lßni, en skattgrei­endur bera ßbyrg­ ß grei­slu lßnanna. RÝki og sveitarfÚl÷g sem stˇ­u a­ Kßrahnj˙kavirkjun hef­u eins geta­ teki­ lßn Ý eigin nafni og sett Ý virkjunina, rÚtt eins og ■egar menn taka lßn fyrir hlutafjßrkaupum. TapsßhŠttan er hin sama. Ůess vegna er rÚtt a­ lÝta svo a­ eiginfjßrhlutfall Ý Kßrahnj˙kavirkjun sÚ 100%. Heildarar­semi af ■vÝ fÚ sem lagt var Ý virkjunina hefur veri­ talin 5-6%. Enginn vildi leggja fÚ Ý slÝka fjßrfestingu af f˙sum og frjßlsum vilja.

1.13 Kßrahnj˙kavirkjun var hausti­ 2006 talin kosta 115 milljar­a krˇna (■ß er umhverfiskostna­ur ekki talinn me­). H˙n myndi varla seljast fyrir meira en 60 til 80 milljar­a ß frjßlsum marka­i mi­a­ vi­ lÝklega kr÷fu um ßv÷xtun. Mismunurinn er tap landsmanna.

1.14 A­fer­afrŠ­i vi­ virkjanir fyrir stˇri­ju ß ═slandi hefur ekkert breyst frß ■vÝ a­ ßkve­i­ var a­ leggja Ý Kßrahnj˙kavirkjun. Forsenda fjßrfestinganna er enn s˙ a­ skattgrei­endur taka ß sig ßhŠttu af sveiflum ß ßlver­i.

2. Umhverfiskostna­ur

2.1 Ver­mŠti lands mß greina Ý tvennt, ver­mŠti frß sjˇnarhˇli eigenda og hins vegar ver­mŠti frß sjˇnarhˇli almennings. Eigandinn hefur tekjur af beit ß landinu, vei­i og nßmugrefti, leigu ß landi undir sumarb˙sta­i e­a Ýb˙­arh˙s. Hann hefur hins vegar engar tekjur af řmsum ÷­rum landnytjum, til dŠmis g÷ngufer­um, ˙tsřni til ■ess e­a ■vÝ ■egar menn gle­jast yfir ■vÝ a­ ■a­ skuli vera til (■a­ eru ekki minnstu nytjarnar).

2.2 A­eins er greitt fyrir bein eignarafnot af landinu sem fer undir Kßrahnj˙kavirkjun. Samningar tˇkust ekki vi­ eigendur og var landi­ teki­ eignarnßmi. Eignarnßm tÝ­kast annars ekki almennt Ý vi­skiptum hÚr ß landi og er erfitt a­ sjß af hverju orkusala Landsvirkjunar kallar ß slÝka a­ger­. Nřlega voru landeigendum ˙rskur­a­ar r˙mar 60 milljˇnir krˇna Ý bŠtur fyrir land sem fer undir Kßrahnj˙kavirkjun. Einn sÚrfrŠ­ingur hefur lßti­ svo um mŠlt a­ bŠturnar sÚu litlar, ■ˇ a­ a­eins sÚ horft ß malarnßm til virkjunarinnar, hva­ ■ß ÷nnur not. Engir tilbur­ir voru haf­ir uppi af opinberri hßlfu til ■ess a­ meta umhverfiskostna­ af virkjuninni, ■rßtt fyrir a­ ßhersla vŠri l÷g­ ß ■a­ Ý ˙rskur­i Skipulagsstofnunar frß 16. ßg˙st 2000. Ver­gildi g÷ngulands, ˙tsřnis og tilvistargildi landsins er ■vÝ einskis meti­.

2.3 Grei­sluvilji ═slendinga vegna landspjalla ß Kßrahnj˙kasvŠ­inu hefur tvisvar veri­ metinn me­ vi­urkenndri a­fer­, skilyrtu ver­mŠtamati. SamkvŠmt ÷­ru matinu nemur grei­sluvilji landsmanna tŠpum 400 milljˇnum krˇna ß ßri, en Ý hinu er umhverfisska­inn talinn jafngilda 2 milljar­a eingrei­slu.

2.4 Auk ■ess er e­lilegt a­ Landsvirkjun grei­i eigendum fyrir afnot af landi sem fer undir Hßlslˇn og anna­ rask. Varlegt mat afgjalds vŠri 1 kr/fm/ßr. Ůarna er um 3.025 ha a­ rŠ­a e­a um 30 miljˇnir ß ßri.

2.5 Vi­ framlei­slu 320.000 tonna ßls ver­a til 600.000 tonn koltvÝsřrings e­a 165.000 tonn kolefnis ß ßri. SÚ umhverfisskattur Evrˇpusambands (10 Evrur/tonn) greiddur af Alcoa nŠmi hann 150 miljˇnum ß ßri.

2.6 Metantap Hßlslˇns er meti­ sem Ýgildi 20% ßlversins, 30 miljˇnir ß ßri (Stanford Univ., Cullenwood, 2007).

2.7 ┴lveri­ sendir frß sÚr 4500 tonn brennisteinstvÝsřrings sem kaupa ■yrfti mengunarkvˇta fyrir (50 Evrur/tonn), alls 20 miljˇnir ß ßri.

3. Lř­rŠ­i

3.1 Veturinn 2000 var falli­ frß mi­lun ß Eyjab÷kkum en horft til Kßrahnj˙kavirkjunar.

3.2 RÝkisstjˇrnin ßsamt Norsk Hydro og Landsvirkjun gaf ˙t yfirlřsingu um stˇri­jußform ■ar sem Kßrahnj˙kavirkjun var ˙tfŠr­ ßsamt veitu frß J÷kulsß Ý Fljˇtsdal og ßfangaskiptingu ßlverksmi­ju til samrŠmis. ═ framhaldi af ■vÝ hˇf Landvirkjun undirb˙ning a­ mati ß umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjunar.

3.3 Vori­ 2001 tilkynnti Landsvirkjun framkvŠmdina til Skipulagsstofnunar og lag­i fram matsskřrslu ß umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjun allt a­ 750 MW. Ni­ursta­a matsskřrslu Landsvirkjunar var a­ umhverfisßhrif virkjunarinnar vŠru innan vi­unandi marka Ý ljˇsi ■ess efnahagslega ßvinnings sem vŠntanleg virkjun skila­i ■jˇ­inni og ■eirrar atvinnu■rˇunar sem s÷lu orkunnar fylgdi.

3.4 SÝ­la sumars 2001 kom ˙rskur­ur Skipulagsstofnunar ■ar sem h˙n lag­ist gegn Kßrahnj˙kavirkjun vegna umtalsver­ra umhverfisßhrifa og ˇfullnŠgjandi upplřsinga um einstaka ■Štti framkvŠmdarinnar og umhverfisßhrif hennar. Stofnunin taldi upplřsingar framkvŠmdara­ila ekki nŠgjanlegar um alla meginframkvŠmdar■Štti fyrirhuga­ra framkvŠmda til a­ hŠgt vŠri a­ segja fyrir um umfang hennar.

3.5 ┌rskur­i Skipulagsstofnunar mß kŠra til umhverfisrß­herra. Me­al ■eirra sem kŠr­u ˙rskur­ Skipulagsstofnunar var framkvŠmdara­ilinn, Landsvirkjun. Ůßverandi umhverfisrß­herra, Siv Fri­leifsdˇttir, ˇgilti ˙rskur­ Skipulagsstofnunar og fÚllst ß framkvŠmdina me­ nokkrum skilyr­um. R÷k rß­herra voru m.a. ■au a­ rß­uneyti­ taldi a­ ekki vŠri heimilt a­ leggjast gegn framkvŠmdinni nema ljˇst vŠri e­a a­ verulegar lÝkur vŠru ß ■vÝ a­ h˙n myndi hafa Ý f÷r me­ sÚr veruleg ˇafturkrŠf umhverfisßhrif e­a veruleg spj÷ll ß umhverfinu.

3.6 ═ kj÷lfari­ sam■ykkti meirihluti Al■ingis framkvŠmdina me­ l÷gum ■ar sem Landsvirkjun var heimilt a­ reisa Kßrahnj˙kavirkjun

3.7 Meirihluti borgarfulltr˙a Ý ReykjavÝkurborg sam■ykkti a­ ßbyrgjast lßn Landsvirkunar vegna Kßrahnj˙kavirkjunar.

3.8 SÝ­ustu ßr hafa nokkrir jar­vÝsindamenn gagnrřnt skort ß rannsˇknum vi­ undirb˙ning framkvŠmdarinnar jafnframt ■vÝ a­ lßta Ý ljˇs efasemdir um Hßlslˇn og ßhyggjur vegna ■ess a­ Kßrahnj˙kastÝfla liggur ß virku sprunguvŠ­i.

3.9 Mikill meirihluti Al■ingis sam■ykkti byggingu Kßrahnj˙kavirkjunar og samninginn vi­ Alcoa. Einnig bentu sko­anakannanir til ■ess a­ meirihluti ■jˇ­arinnar vŠri sam■ykkur ■essari ßkv÷r­un ß ■eim tÝma. ١ var einnig ljˇst a­ veruleg andsta­a var gegn ■essari ßkv÷r­un og var einkum andsta­a vi­ ■au miklu ˇafturkrŠfu umhverfisspj÷ll sem framkvŠmdin olli. Ůegar um ˇafturkrŠfar breytingar ß nßtt˙runni er a­ rŠ­a ber stjˇrnv÷ldum a­ taka meira tillit til verndurnarsjˇnarmi­a jafnvel ■ˇtt minnihluti standi ß bak vi­ ■au. Ekki er a­ sjß a­ minnihlutasjˇnarmi­ hafi veri­ virt ■egar ßkv÷r­un var tekin um virkjunina. Stjˇrnv÷ld brug­ust einnig ■eirri sjßlfs÷g­u skyldu sinni a­ sřna fram ß ar­semi framkvŠmdanna me­ vi­unandi hŠtti. Loks halda stjˇrnv÷ld leyndum upplřsingum um raforkuver­ og hindra­i ■a­ upplřsta umrŠ­u um ar­semi framkvŠmdarinnar.

3.10 S˙ spurning vaknar hvort Al■ingi e­a nokkurt stjˇrnvald hÚr ß landi hafi e­a Štti a­ hafa umbo­ til a­ sam■ykkja stˇrfelldar ˇafturkrŠfar umbreytingar e­a spj÷ll ß Ýslenskri nßtt˙ru. Sama gildir um s÷lu e­a afhendingu ß stˇru landsvŠ­i til afnota fyrir erlenda a­ila. SlÝk ßkv÷r­un stangast ß vi­ ■a­ rÚttlŠti sem rÝkja Štti ß milli kynslˇ­a. Landi­ er ekki eign ßkve­innar kynslˇ­ar. A­eins ef rÝkir og augljˇsir almannahagsmunir krefjast ■ess getur veri­ nau­synlegt a­ umbreyta landinu. Engir slÝkir hagsmunir voru fyrir hendi ■egar ßkv÷r­un um Kßrahnj˙kavirkjun var tekin.

4. Bygginga■rˇun og atvinnuuppbygging

4.1 Hlutverk hins opinbera Ý atvinnuuppbyggingu er a­ tryggja st÷­ugt efnahagsumhverfi, styrkja grunnger­ og au­velda einstaklingum ß hverjum sta­ a­ uppfylla ˇskir sÝnar um menntun. Jafnframt kemur til greina a­ styrkja frumkvŠ­i og sprotafyrirtŠki me­ a­gangi a­ fjßrmagni ■ar sem Štla mß a­ marka­sa­stŠ­ur takmarki frambo­ ß fjßrmagni. Hi­ opinbera getur ekki haft beinar skyldur til a­ tryggja atvinnu e­a a­ allir fßi uppfylltar ˇskir um st÷rf vi­ hŠfi Ý heimabygg­ ■ˇtt sem fj÷lbreyttast atvinnulÝf sÚ vissulega eftirsˇknarvert Ý hverri atvinnusˇkn.

4.2 ┴ sÝ­ustu ßrum hefur einkaframtaki­ skapa­ ÷flugar nřjar ˙tflutningsgreinar svo sem Ý fjßrmßla■jˇnustu, lyfjager­ og verslun. Jafnframt hafa miklar framfarir or­i­ Ý framlei­slu og marka­ssetningu fiskaflans ■ar sem stˇr hluti framlei­slunnar er sÚrunnin og seldur millili­alaust til notenda. Ůa­ er ekki hlutverk stjˇrnmßlamanna a­ leggja opinbert fÚ Ý einst÷k fyrirtŠki. Hagsagan sřnir ˇtvÝrŠtt a­ atvinnugreinar sem hafa noti­ sÚrstakrar fyrirgrei­slu og stu­nings hins opinbera hafa sjaldan ■rifist vel.

4.3 ═ umrŠ­um um Kßrahnj˙ka var ■ess krafist a­ andstŠ­ingar framkvŠmdanna sv÷ru­u spurningunni: ?Hva­ anna­ ß a­ gera en framlei­a raforku fyrir ßlver?". Ůessi spurning lřsir Ý fyrsta lagi misskilningi ß hlutverki hins opinbera Ý atvinnumßlum og Ý ÷­ru lagi vantr˙ ß getu Austfir­inga til byggja upp atvinnulÝf ß eigin vegum. RÚtta spurningin er: Hva­ vilt ■˙ gera sem einstaklingur? Hva­a starf vilja menn undirb˙a sig fyrir Ý lÝfinu? Hi­ opinbera ß sÝ­an a­ au­velda eins og hŠgt er me­ almennum a­ger­um a­ ˇskir manna nßi fram a­ ganga ■ˇtt st÷rfin sÚu ekki endilega Ý heimabygg­.

4.4 ┴rin 2003 og 2004 var framlag ßlframlei­slu til vergrar landsframlei­slu a­eins um 1,4 % a­ me­altali samkvŠmt framlei­sluuppgj÷ri Hagstofu. Fyrir utan tekjur af orkus÷lu sem fara a­ mestu Ý afborganir af lßnum ■ß eru vinnulaun helstu tekjur landsmanna af ßlframlei­slu. Afur­a- og a­fangatengslum er ■annig hßtta­ Ý ßlframlei­slu a­ ˙tflutningur frß ßlverum bŠtir ekki erlenda st÷­u ■jˇ­arb˙sins sem nokkru nemur.

4.5 AtvinnutŠkifŠri og bygg­a■rˇun hafa vegi­ ■ungt Ý rÚttlŠtingu stjˇrnvalda fyrir uppbyggingu ßlvera hÚr ß landi. Me­ byggingu Kßrahnj˙ka var yfir hundra­ millj÷r­um af opinberu fÚ vari­ til a­ tryggja a­ um 400 nř st÷rf ßsamt margfeldisßhrifum yr­u til ß Rey­arfir­i. HŠgt er a­ fŠra r÷k fyrir ■vÝ a­ stjˇrnv÷ld skuli hafa bein afskipti af atvinnusk÷pun ß krepputÝmum en engin ■÷rf hefur veri­ fyrir slÝk afskipti ß undanf÷rnum ßrum. SamkvŠmt Hagstofu fj÷lga­i starfandi fˇlki um rÝflega nÝtjßn ■˙sund ß vinnnumarka­i frß 1995 til 2005. ┴ ■eim tÝma hefur atvinnuleysi veri­ Ý lßgmarki.

4.6 Ekkert bendir til a­ margf÷ldunarßhrif frß ßlverum sÚu meiri en frß ÷­rum ˙tflutningsgreinum. Ef tilgangurinn er eing÷ngu a­ fj÷lga st÷rfum er hŠgt a­ nß sama ßrangri me­ mun minni beinni fjßrfestingu heldur en a­ byggja orkuver sem ß a­ selja ˇdřra orku til ßlvers (Ý eigu ˙tlendinga) sem svo ß a­ veita atvinnu Ý hÚra­i.

4.7 ═ ■rˇu­um hagkerfum fer hlutfallsleg ■ř­ing frumvinnslugreina ÷rt minnkandi. Einkenni fraumvinnslugreina er st÷­lu­ framlei­sla ■ar sem not og notandi eru ekki ■ekkt vi­ upphaf framlei­slu. Ver­ ßkve­st ß heimsmarka­i og er mj÷g sveiflukennt. ┴l- og tengd orkuframlei­sla eru hreinrŠkta­ar frumvinnslugreinar. ═ upphafi sÝ­ustu aldar var l÷g­ mikil ßhersla ß frumframlei­slugreinar sem tŠki til hag■rˇunar. Oft var­ ˙tkoman ofnřting nßtt˙ruau­linda ßn hvetjandi ßhrifa ß afur­a- e­a a­fangatengsl vi­ a­ra hluta hagkerfisins. ═ sta­ frumframlei­slugreina er efling ˙rvinnslu og ■jˇnustugreina n˙ talin betri lei­ til a­ auka fj÷lbreytni Ý atvinnulÝfi og minnka hagsveiflur.

4.8 Sem dŠmi mß nefna a­ Vestfir­ingar standa frammi fyrir samdrŠtti Ý atvinnumßlum, n˙ sÝ­ast me­ ßkv÷r­un um a­ leggja ni­ur starfsst÷­ Marels (ß­ur Pˇls) ß ═safir­i og flytja starfsemina frß svŠ­inu. ═ s÷gulegu samhengi hefur b˙seta veri­ valin me­ tilliti til atvinnu og afkomu. B˙sŠldarlegar spildur og gˇ­ar hafnir skammt frß gj÷fulum fiskimi­um, vel sta­settar til a­ flytja afur­ir til kaupenda, hafa jafnan veri­ valdar til b˙setu. ┴ sÝ­ari ßrum Ý kj÷lfar uppt÷ku kvˇtakerfis hefur ßtt sÚr sta­ sam■j÷ppun Ý sjßvar˙tvegi. Aflaheimildir hafa veri­ fluttar frß st÷­um ■ar sem ß­ur var kraftmikil bygg­ og ar­bŠr fiskvinnsla. ═ sama mŠli er sau­fjßrb˙skapur ekki lengur s˙ undirsta­a lÝfskjara sem eitt sinn var Ý sveitum. Eftir standa sjßvarbygg­ir ■ar sem grundv÷llur atvinnulÝfs, fiskurinn, er ekki lengur til sta­ar, og sveitir ■ar sem tekjur af sau­fjßrb˙skap duga ekki til og framlei­sla ß mjˇlk er vart fyrir hendi en framlei­slukvˇti mjˇlkur er a­ safnast ß fŠrri b˙.

4.9 Me­ tilkomu internetsins er hugvit, sÚrfrŠ­i■ekking og vinnsla ß upplřsingum or­in a­ ■ßttum sem eru jafn vel ß heimavelli ß fjarlŠgum svŠ­um sem nŠrri stˇrborg. Me­ hßhra­a internetttengingu mß ■vÝ ef til vill leggja grunn a­ slÝkri starfsemi.

4.10 ═sland er ekki eina landi­ ■ar sem Ýb˙um landsbygg­arinnar fŠkkar. ═ nßgrannal÷ndum okkar hafa mismunandi a­fer­ir veri­ ˙tfŠr­ar vi­ a­ efla bygg­ ˙ti ß landi. Mß ■ar m.a. nefna skattaafslŠtti, ni­urgrei­slur til fyrirtŠkja, til ■eirra sem ■urfa a­ fer­ast langan veg til vinnu og a­ra styrki. Ínnur lei­ sem vir­ist vera a­ skila gˇ­um ßrangri Ý Skotlandi og SvÝ■jˇ­ eru fjßrveitingar til hÚra­shßskˇla me­ ßherslu ß samvinnu vi­ atvinnulÝf og samfÚlag. HÚr ß landi gŠti veri­ um a­ rŠ­a bygg­ahßskˇla sem hver um sig markar sitt rannsˇknarsvi­ Ý tengslum vi­ svŠ­isbundna styrkleika me­ fjar- og sta­kennslu.

5. Hagstjˇrn

5.1 Ůeir sem einhvern tÝma hafa veri­ blankir vita a­ ■ß geta smßar fjßrhŠ­ir veri­ mikils vir­i. Ůegar nˇg er til af peningum vir­ast miklir fjßrmunir hins vegar skipta litlu mßli. Af s÷mu ßstŠ­um er skyndigrˇ­i upp ß hßlfa milljˇn a­ ÷­ru j÷fnu ekki eins ver­mŠtur og skyndilegt tap sem nemur s÷mu fjßrhŠ­. Ef afkoman sveiflast lÝ­ur okkur ■ess vegna a­ jafna­i verr en ef h˙n hreyfist ekki. Ůess vegna mi­ar gˇ­ hagstjˇrn a­ ■vÝ a­ jafna sveiflur Ý tekjum og neyslu. Mikill kaupmßttur sem stafar af skammvinnri eftirspurnar■enslu getur veri­ dŠmi um mist÷k Ý hagstjˇrn.

5.2 En stjˇrnmßlamenn hugsa ekki alltaf ■annig. Ůeirra sjˇndeildarhringur er oftar en ekki vi­ nŠstu kosningar. Skammvinn eftirspurnar■ensla kann a­ vera Šskileg Ý ■eirra augum, ■ˇ a­ h˙n ■ř­i a­ kj÷r ver­i krappari sÝ­ar. ŮvÝ hefur veri­ haldi­ fram a­ ■etta sÚ drifkrafturinn Ý stˇri­justefnunni. A­al-ßvinningurinn sÚ ekki fullb˙nar virkjanir heldur endalausar framkvŠmdir sem haldi dampi ß hagkerfinu.

5.3 ═huga mß hva­a hlut virkjana- og stˇri­juframkvŠmdir ßttu Ý ˇ­aver­bˇlgu ß ßttunda og nÝunda ßratug fyrri aldar. Einnig er ■a­ Ýhugunarefni a­ loks tˇkst a­ rß­a ni­url÷gum ver­bˇlgunnar til langframa ß fyrri hluta tÝunda ßratugarins ■egar hlÚ var­ ß stˇrvirkjunum Ý nokkur ßr.

5.4 Kßrahnj˙kavirkjun olli miklu minni ■enslu ß vinnumarka­i en margir ˇttu­ust. Ůar veldur mestu a­ meirihluti vinnuaflsins er erlendur. Ůenslan sem n˙ er hÚr ß landi ß sÚr fleiri skřringar en hana, til dŠmis breytingar ß h˙snŠ­islßnum. Virkjunin hefur samt řtt undir eftirspurn hÚr ß landi. VŠntingarvÝsit÷lur hŠkku­u um lei­ og ljˇst var a­ af henni yr­i. Margir ═slendingar starfa a­ smÝ­i hennar og ßlvers ß Rey­arfir­i og vi­ afleidd st÷rf svo sem vi­ smÝ­i Ýb˙­arh˙sa ß Rey­arfir­i og ß Egilsst÷­um og řmsa ■jˇnustu sem tengist framkvŠmdunum. ┴ sama tÝma hefur Nor­urßl veri­ stŠkka­ og stˇrvirkjun veri­ komi­ upp ß Hellishei­i, ■rßtt fyrir vi­varanir um a­ vi­bˇtarframkvŠmdir myndu auka hagstjˇrnarvandann verulega.

5.5 Ekki ver­ur komist hjß bakslagi Ý hagkerfinu eftir langa ■enslu. Ef virkjanaframkvŠmdum ver­ur hŠtt n˙na kemur bakslagi­ fyrr en ella, en ■a­ ver­ur lÝkast til ekki eins sßrsaukafullt og annars myndi ver­a. A­l÷gunin ver­ur samt m÷rgum erfi­. Ůannig gŠti atvinnuleysi aukist og tekjur dregist saman. En jafnframt slaknar ß v÷xtum og raungengi krˇnunnar lŠkkar. Skilyr­i skapast fyrir nř fyrirtŠki sem ekki ■oldu hßa vexti og slŠm samkeppnisskilyr­i ß stˇri­juskei­inu. Ůegar tÝmar lÝ­a eiga ■essi fyrirtŠki eftir a­ skila meiri ar­i inn Ý Ýslenskt hagkerfi en virkjanir og stˇri­ja.

6. Lokaor­

6.1 Hlutverk hins opinbera er ekki a­ velja ˙t einstakar atvinnugreinar og leggja almannafÚ Ý ■Šr til a­ fj÷lga st÷rfum Ý einst÷kum bygg­arl÷gum. Hlutverk hins opinbera er a­ efla grunnger­ samfÚlagsins og beita almennum a­ger­um til ■ess a­ hver einstaklingur fßi noti­ sÝn og einkaframtaki­ geti blˇmstra­. Bestu stjˇrnarhŠttir voru ekki haf­ir a­ lei­arljˇsi vi­ undirb˙ning og ßkvar­anat÷ku tengda Kßrhnj˙kavirkjun. Vi­horf minnihlutans voru ekki virt nÚ krafa um rÚttlŠti ß milli kynslˇ­a. Auk ■ess fer ■vÝ fjarri a­ sřnt hafi veri­ fram ß a­ Kßrahnj˙kavirkjun standist ar­semiskr÷fur sem gera ber til fjßrfestinga Ý atvinnulÝfi. Verulegt tap ver­ur ß framkvŠmdinni ef reikna­ er me­ lßgmarks afgjaldi fyrir landnotkun og hˇflegar bŠtur greiddar fyrir umhverfisspj÷ll. ═ samningum vi­ hi­ erlenda ßlfyrirtŠki var ekki liti­ til ■eirra ver­mŠta sem felast Ý gjaldi fyrir ˙tblßstur grˇ­urh˙salofttegunda. ┴li­na­ur er frumframlei­sla sem skilar tilt÷lulega litlum vir­isauka inn Ý hagkerfi­ mi­a­ vi­ hinn mikla umhverfis- og virkjanakostna­ sem leggja ■arf Ý. Svari­ vi­ spurningunni sem l÷g­ var fyrir Ý upphafi, um ■a­ hvort bygging Kßrahnj˙kavirkjunar og ßlvers ß Rey­arfir­i hafi veri­ rÚtt og skynsamleg, er ßn alls vafa nei.


SvŠ­i

  • Facebook
  • Vimeo
  • Soundcloud
  • RSS