Vęntumžykja gagnvart nįttśrunni

Vęntumžykja gagnvart nįttśrunni
Žjórsį. Ljósmyndari: Thorsten Henn

Vęntumžykja gagnvart nįttśrunni

Gildin ķ lķfinu eru dyggšir, tilfinningar og višhorf sem viš lęrum og ęfum til aš verša betra fólk. Gildin ķ samfélaginu eflum viš og styrkjum til aš gera samfélagiš betra. Viš reynum į sama tķma aš kveša nišur brestina, heimskuna, grimmdina og eyšileggingarmįttinn sem knżr į.

Gildin ķ nįttśrunni felast ķ žvķ aš bęta samband mannverunnar viš nįttśruna, efla meš okkur viršingu og įbyrgšarkennd gagnvart henni.

Segja mį aš samband mannveru viš nįttśruna sé ķ uppnįmi um žessar mundir og verkefniš framundan felist ķ žvķ aš finna jafnvęgi og farsęla braut. En hvernig mį vinna aš žvķ?

Sišfręši nįttśrunnar fjallar ekki ašeins um skilgreinda męlikvarša um rétt og rangt, góša og ranga hegšun gagnvart nįttśrunni heldur einnig um aš rękta vęntumžykju, viršingu og vinsemd: aš finna gleši žegar sambandiš styrkist, aš bera viršingu fyrir heilbrigšri nįttśru og aš verša dapur žegar sambandinu er raskaš.

Mannveran er hluti af nįttśrunni og ętti žvķ aš geta ręktaš vęntumžykju gagnvart henni, og ef žaš tekst, vex viršingin gagnvart aušlindum hennar og viljinn til aš öšlast žekkingu į henni og umgangast af varkįrni. En ef hlżjan hverfur, žį hverfur blķšan lķka.

Žaš gęti veriš ósnert vķšerni, žaš gętu veriš heimkynni dżra, žaš gęti veriš heilt vistkerfi, žaš gęti veriš gróšurlendi, fossaröš, fornt stöšuvatn, tiltekiš landslag og žaš gęti veriš hįhitasvęši ķ hęttu gagnvart mannlegu kuldakasti.

Mannskepnan gortar oft af žvķ aš vera eina sišręna veran į jöršinni, en žaš er ofsögum sagt, žvķ hjį żmsum dżrahópum mį greina sišręnt atferli eins og umhyggju, samkennd, viršingu, įbyrgš, sorg, hópkennd, hjįlpsemi og einnig fórnfżsi. Ķslendingar rįšstafa ekki landsvęšum undir orkunżtingu einungis af sišręnum įstęšum eša vegna įbyrgšarkenndar, heldur af hagręnum įstęšum og vegna bśsetuskilyrša.

Vošinn er vķs ef strengurinn milli manns og nįttśru slitnar og sambandiš veršur firringu aš brįš, ef mannveran setur sig į hįan hest og gleymir sér yfir nįttśru į korti į teikniborši.

Nįttśran į teikniboršinu

Įhuginn og krafturinn fer oft allur ķ žaš aš bęta efnahaginn lķkt og ekkert annaš vegi žyngra ķ žessum heimi. Okkur hęttir stórlega til aš ofmeta hagkerfiš og vanmeta vistkerfiš. Viš gerum rįš fyrir hagvexti įn endimarka og sköpum okkur lķferni įn samhengis viš nįttśruna, lķkt og hśn sé  ekki hluti af okkur. Viš fórnum vistkerfi fyrir hagkerfi vķša um Jörš, vegna žess aš žaš viršist henta okkur um hrķš.

Nįttśrusvęši į fullnżttu Ķslandi flakka nś į milli orkunżtingarflokks, bišflokks og verndarflokks. Viš flokkum, leikum okkur og nįšum svęši eša nżtum, įn viršingar og vinsemdar. Viš segjum:
„Viš nįšum žig Nešri-Žjórsį!“ „Viš nįšum žig Dettifoss – ķ bili! Žś įtt žaš ekki skiliš en žaš hentar okkur nśna, žś varst į daušalistanum en viš nįšušum žig “ „Viš ónįšum žig Urrišafoss og viš tökum žig af lķfslistanum Dynkur – žś veršur ekki lengur til – nema undir okkar stjórn.“

Žessar setningar hljóma undarlega en stašan er jafnvel verri. Tęplega nķutķu svęši į Ķslandi eru kölluš virkjanakostir sem mögulega veršur žį raskaš og nżttir til orkuframleišslu. Nįttśran liggur berskjölduš į teikniboršinu og henni į aš raska til og frį – eša ekki, svęši sem voru ķ verndunarflokki flytjast óvęnt ķ nżtingarflokk og jafnvel svęši ķ žjóšgöršum – allt eftir duttlungum og hagsmunasamningum.

Nżlega dró Orkustofnun til baka žrjį virkjanakosti af 50 sem bśiš var aš senda til verkefnisstjórnar žrišja įfanga rammaįętlunar. Įstęšan var sś aš stofnunin notaši ekki nżjustu kort af Vatnajökulsžjóšgarši viš vinnslu į virkjunarkostunum. Žessi vandręšalegi gjörningur vakti grun um sambandsrof mannskepnunnar viš nįttśrusvęšin.

Skeytingarleysiš er óvinurinn

Skeytingarleysi mannsins er versti óvinur nįttśrunnar, umhyggjuleysi, andvaraleysi og kęruleysi. Aš vera sama um vķšernin, aš vera sama um mišhįlendi Ķslands og aš lķta ašeins į žaš meš virkjun ķ huga er landinu okkar stórhęttulegt. Aš lįta land sem er mótaš af eldvirkni og jöklum, samspili elds og ķss ķ įržśsundir, vera hįš tķmabundnum hagsmunum virkjanasinna, er ekki vitnisburšur um viršingu. Žaš er vķtavert įstleysi.

„Hįlendi Ķslands, hjarta landsins, er eitt stęrsta landsvęši ķ Evrópu, sunnan heimskautsbaugs, sem hefur aldrei veriš numiš af mönnum. Sérstaša svęšisins felst ķ einstakri nįttśru, gróšurvinjum, jaršfręši og landmótun, einstöku samspili elds og ķss, óvišjafnanlegum andstęšum ķ landslagi og vķšernum sem eru talin mešal sķšustu stóru vķšerna Evrópu.“ (Landvernd).

Įkvöršun um aš hrinda virkjanakosti ķ framkvęmd styšst ekki einungis viš rök um aukin atvinnutękifęri, tekjur, bśsetuskilyrši og višskipti. Įkvöršun um virkjanakost žarf fyrst og fremst aš setja ķ samhengi viš nįttśruna, landslagsheildir, lķfrķki og vistkerfi sem varasamt er aš raska. Hvaš merkir žessi „kostur“ ķ stóra samhenginu?

Enn eru sterkar lķkur į žvķ aš alvarleg óafturkręf slys verši gerš ķ gegndarlausri įsókn ķ óvišjafnanleg veršmęti sem ķslensk nįttśru geymir. Af žeim sökum žarf naušsynlega aš efla og rękta gildin ķ nįttśrunni meš mannfólkinu. „Efla tengsl fólks viš landiš, žekkingu og samvinnu landsmanna meš auknum almannarétti,“ eins og Gušmundur Pįll Ólafsson oršaši žaš, „aš varšveita fegurš fjölbreytileikans ķ nįttśru landsins og vatnafari Ķslands.“ (Vatniš ķ nįttśru Ķslands).

Gerum įvallt rįš fyrir haršri barįttu gegn įsókn ķ nįttśruaušlindir. 

Sambandiš ekki ašeins vitręnt

Og sambandiš viš nįttśruna er dżpra. Viš glķmum viš rök og sjónarhorn til aš skilgreina mörk og til aš kanna möguleika en vęntumžykja gagnvart landinu felur einnig ķ sér vķštękara samband, til dęmis žegar taugakerfiš og hugurinn nemur feguršina, žegar einstaklingur stendur agndofa og oršlaus gagnvart óvęntri hrikafegurš. Sambandiš viš nįttśruna er žvķ ekki einungis vitręnt, hagręnt, sišręnt, žaš er einnig af öšrum toga.

Sišfręši nįttśrunnar snżst ekki einungis um rannsókn į bošum og bönnum, dyggšum og löstum og veršmętum heldur einnig fegurš og vęntumžykju. Sambandiš viš nįttśruna er oftast smękkaš nišur ķ eitthvaš skiljanlegt en sambandiš er alls ekki alltaf hversdagslegt heldur byggist žaš einnig į upphafningu andans. Viš hrķfumst og andinn lyftist upp og dżpri merking tilverunnar opinberast. Žessar stundir veita fólki kraft til aš lifa af meiri įkafa og fyllast žakklęti. En žetta undur gerist sennilega ę sjaldnar žvķ mašurinn hefur aldrei fyrr veriš svo fjarlęgur heimkynnum sķnum, nįttśrunni.

Gunnar Hersveinn - www.lifsgildin.is

 


Svęši

  • Facebook
  • Vimeo
  • Soundcloud
  • RSS