Rammaߊtlun - hva­ er ■a­?

Rammaߊtlun - hva­ er ■a­?

Allt fram til ßrsins 1999 vissu ═slendingar almennt lÝti­ um fyrirbŠri ß bor­ vi­ ?rammaߊtlun um vernd ogá nřtingu nßtt˙rusvŠ­a me­ ßherslu ß vatnsafl og jar­varma?.

HÚr ß landi haf­i veri­ rß­ist Ý virkjanir eftir ■vÝ hvar virkjanaa­ilum og stjˇrnmßlam÷nnum ■ˇtti ■a­ fřsilegast hverju sinni og um virkjanam÷guleika landsins Ý heild sinni var engin yfirsřn grundv÷llu­ ß skipulegri vÝsindalegri ■ekkingu var­andi vistkerfi, lÝfrÝki, landslagsheildir, jar­frŠ­i, umhverfisßhrif og samfÚlagsleg ßhrif.

Ůegar i­na­arrß­uneyti­ gaf ˙t rit um virkjanam÷guleika Ý vatnsafli og jar­varma 1992 voru sjˇnarmi­ var­andi hagkvŠmni og virkjanatŠkni Ý fyrirr˙mi en lÝti­ minnst ß umhverfisßhrif, hva­ ■ß a­ bera saman hagkvŠmni og umhverfisßhrif mismunandi virkjunarhugmynda ß grunni vÝsindalegra gagna.

Ůetta mßl ßtti sÚr ■ˇ ßralangan a­draganda, allt frß ßrinu 1975 ■egar Hj÷rleifur Guttormsson og Vilhjßlmur L˙­viksson fˇru ß vegum nßtt˙ruverndarrß­s til Noregs til a­ kynna sÚr ■essi mßl ■ar.

Hj÷rleifur lag­i fram till÷gu ß Al■ingi veturinn 1985-1986 um ger­ ߊtlunar um verndun vatnsfalla og jar­hita sem leggja skyldi fyrir ■ingi­. Ra­a skyldi virkjunarhugmyndum, bŠ­i vatnsafli og jar­varma, Ý forgangsr÷­ me­ hli­sjˇn af umhverfisßhrifum ■eirra.

Hj÷rleifur fˇr Ý kynnisfer­ til Noregs 1988 og Ý framhaldi af ■vÝ lag­i hann fram till÷gu ß ■ingi um ߊtlun a­ norskri fyrirmynd ■ar sem kanna­ yr­i annars vegar hagrŠnt gildi virkjunarhugmynda og hins vegar umhverfisßhrif ■eirra og verndargildi virkjanasvŠ­anna, sem l÷g­ var fyrir ■ing ßri sÝ­ar.áVar tillagan sam■ykkt vori­ 1989 sem ßlyktun Al■ingis og send nřstofnu­u umhverfisrß­uneyti 1990.

Starfshˇpur var skipa­ur af umhverfisrß­herra 1993, og 1995 var sett fram hugmynd um a­ gera rammaߊtlun um virkjun vatnsafls og jar­varma og ßri sÝ­ar birt tillaga um slÝka ߊtlun var­andi vatnsf÷ll en ekki jar­varmasvŠ­i.

Eftir a­ ■etta mßl haf­i veri­ a­ velkjast fyrir stjˇrnv÷ldum Ý meira en ßratug kom loks a­ ■vÝ a­ vinna hˇfst ßri­ 1999 vi­ ߊtlun um nřtingu og verndun vatnsafls, en ekki jar­varma undir forrŠ­i i­na­arrß­uneytisins Ý samrß­i vi­ umhverfisrß­uneyti­, ÷fugt vi­ ■a­ sem var Ý Noregi.

Fram a­ ■essu haf­i ■etta mßl veri­ lÝti­ kynnt Ý fj÷lmi­lum en Ý sjˇnvarps■Šttinum ?┌t vil ek? 1998 greindi talsma­ur Sambands rafveitna Vestur-Noregs frß ■vÝ hvernig Nor­menn hef­u framkvŠmt slÝka heildarߊtlun um nřtingu vatnsafls Ý landi sÝnu me­ ■vÝ a­ leggja Ý Ýtarlegar rannsˇknir ß ÷llum hli­um virkjunarhugmyndanna bŠ­i hva­ var­a­i hagkvŠmni, umhverfisßhrif og samfÚlagsleg ßhrif og beita markvissum samanbur­i til a­ finna ˙t hva­a virkjanir kŠmu best ˙t ■egar hagkvŠmni og umhverfisßhrif voru borin saman.

Notu­ var stiga- e­a einkunnagj÷f um hverja virkjunarhugmynd ß ■ann hßtt a­ ekki var vÝst a­ hß einkunn var­andi hagkvŠmni og stŠr­ virkjunarhugmyndar rÚ­i eing÷ngu ef hin neikvŠ­a einkunn var­andi umhverfisßhrif vŠri hŠrri.

Ůannig gŠti minni og ˇhagkvŠmari virkjun komi­ betur ˙t, ef umhverfisßhrifin vŠru mj÷g lÝtil, heldur en stŠrri og hagkvŠmari virkjun me­ miklum neikvŠ­um umhverfisßhrifum.

═ framhaldi af ■essu kom sÚrfrŠ­ingur norska umhverfisrß­uneytisins ß ■essu svi­i til ═slands og lřsti hinni norsku a­fer­.

Hann upplřsti me­al annars, a­ jafnvel ■ˇtt Nor­menn hef­u sta­i­ nokku­ vel a­ vÝgi var­andi rannsˇknir ß nßtt˙ru og lÝfrÝki ß hugsanlegum virkjanasvŠ­um sem og ßhrifum virkjanaframkvŠmdanna ß samfÚlagi­, hef­i ■essi vinna teki­ m÷rg ßr.

Hann taldi lÝklegt a­ hÚr ß landi tŠki ■etta enn lengri tÝma vegna umfangs verksins og smŠ­ar ■jˇ­arinnar, einkum vegna ■ess a­ auk vatnsaflsvirkjana vŠri hÚr einnig um jar­varmavirkjanir a­ rŠ­a, og a­ Ýslensk nßtt˙ra vŠri miklu fj÷lbreyttari og ˇvenjulegri en norsk. Ůegar vinna hˇfst loks vi­ rammaߊtlun var ljˇst a­ mj÷g miki­ skorti vÝ­a ß lÝffrŠ­ilegar, landfrŠ­ilegar og jar­frŠ­ilegar rannsˇknir auk ßhrifa ß samfÚlagi­ og atvinnuvegina, svo sem fer­a■jˇnustu.

Var ■vÝ ßkve­i­ a­ skipta verkinu Ý ßfanga og fß fyrst fram grˇfar ni­urst÷­ur e­a frummat var­andi helstu virkjunarhugmyndir vatnsfalla en klßra sÝ­an ßfangana einn af ÷­rum.

Kßrahnj˙kavirkjun

________________________________________

Hvort sem ■a­ var tilviljun e­a ekki var ■a­ frummat ß Kßrahnj˙kavirkjun, a­ h˙n vŠri ÷nnur tveggja virkjunarhugmynda landsins sem hef­i mest neikvŠ­ ˇafturkrŠf umhverfisßhrif, ekki gert opinbert fyrr en rÚtt eftir a­ b˙i­ var a­ semja vi­ Alcoa um virkjunina og sam■ykkja endanlega ß Al■ingi og Ý Borgarstjˇrn ReykjavÝkur a­ hefja virkjanaframkvŠmdir.

Er ■a­ ßhugaver­ spurning hvort ß einhvern hßtt hef­i veri­ ÷­ruvÝsi sta­i­ a­ řmsum framkvŠmdum hÚr ß landi, ef vi­ hef­um ■ß veri­ komin jafn langt og Nor­menn Ý ■essum mßlum.

Vinna vi­ rammaߊtlun hefur veri­ umfangsmikil og hefur h˙n fari­ fram undir samrŠmdri yfirstjˇrn Ý hˇpum sem hafa einbeitt sÚr a­ ßkve­num svi­um hennar. Hefur veri­ reynt a­ skipa hˇpana ■annig a­ fß fram sem bestar upplřsingar og sjˇnarmi­ bygg­ ß reynslu og rannsˇknum.

Vegna ■essarar vinnu hafa řmsar rannsˇknir veri­ Ý gangi en ljˇst er a­ m÷rg ßr munu lÝ­a ■ar til ■eim ver­i ÷llum loki­.

Vinnan vi­ rammaߊtlun er n˙ komin ß ■a­ stig a­ ß nŠstunni ß a­ leggja fyrir Al■ingi ■ingsßlyktunartill÷gu, sem felur Ý sÚr samanbur­ ß 80 virkjunarhugmyndum og flokkun ß ■eim Ý ■rjß flokka, verndarflokk, bi­flokk og nřtingarflokk; me­ hli­sjˇn af 2. ßfanga rammaߊtlunar: vernd og nřting.áEr hugmynd stjˇrnvalda a­ Al■ingi taki bindandi afst÷­u til slÝkrar flokkunar.

Urri­afoss

________________________________________

═ bi­flokk hafa einkum fari­ ■Šr virkjunarhugmyndir ■ar sem rannsˇknum ■ykir ■a­ ßbˇtavant e­a skortur ß g÷gnum, a­ ekki sÚ hŠgt a­ ßkve­a hvort virkja skuli e­a ekki.

Lengst af hefur rammaߊtlun veri­ ß forrŠ­i i­na­arrß­uneytisins og hafa hugtakaheiti markast nokku­ af ■vÝ, svo sem heitin verndarflokkur og nřtingarflokkur, sem hafa veri­ gagnrřnd, vegna ■ess a­ me­ ■eim sÚ lßti­ a­ ■vÝ liggja a­ a­eins orku÷flun geti fali­ Ý sÚr nřtingu en ekki verndun.

RÚttara vŠri a­ tala um verndarnřtingu og orkunřtingu.

Gott dŠmi um a­ ■etta tvennt hafi vegist ß, er virkjun Gullfoss sem tekist var ß um Ý kringum 1920.áEf hann hef­i veri­ virkja­ur hef­i falist Ý ■vÝ orkunřting, en ni­ursta­an var­ verndarnřting sem lÝkast til gefur meiri tekjur og ar­ en orkunřting hef­i gert.

Gildi rammaߊtlunar um vernd og nřtingu nßtt˙rusvŠ­a me­ ßherslu ß vatnsafl og jar­hitasvŠ­i ver­ur seint ofmeti­, burtsÚ­ frß mismunandi sko­unum ß forsendum Ý einst÷kum atri­um og ˙rvinnslu ß ■eim, sem Švinlega geta veri­ ßlitaefni.

VŠri athyglisvert a­ sko­a hverju ■a­ hef­i breytt er vinna vi­ hana hef­i hafist meira en ßratug fyrr, ■egar hugmyndir um hana voru settar fram ß Al■ingi.

Me­ henni er skapa­ur vitrŠnn og skipulegur farvegur fyrir nau­synlega upplřsinga÷flun og sko­anaskipti sem eru grundv÷llur si­a­s lř­rŠ­is■jˇ­fÚlags sem hugar a­ jafnrÚtti kynslˇ­anna, hvernig land vi­ viljum byggja til framtÝ­ar og a­ hvers konar ■jˇ­fÚlagi vi­ viljum leggja grundv÷ll fyrir afkomendur okkar.

HŠgt er a­ fß frekari upplřsingar um rammaߊtlun ß vef rammaߊtlunar.

Opi­ kynningar- og samrß­sferli var um rammaߊtlun en ■vÝ lauk 11. nˇvember 2011. Alls bßrust 225 umsagnir, ■ar ß me­al ums÷gn sem FramtÝ­arlandi­ tˇk ■ßtt Ý, ßsamt 12 ÷­rum fÚlagasamt÷kum sem ÷ll starfa a­ nßtt˙ruvernd.

Ëmar Ragnarsson


SvŠ­i

  • Facebook
  • Vimeo
  • Soundcloud
  • RSS