Gagnsęr og sjįlfbęr

Gagnsęr og sjįlfbęr

Gagnsęr er gildi sem er (skilnings)ljós žeirra sem fįst viš aš verja veršmęt nįttśrusvęši. Ef rżnt er ķ oršiš śt frį sišfręši tungunnar opinberast merkingar žess og verša um leiš gagnlegar ķ barįttunni.

Gagnsęi er leišarljós žegar įkvaršanir eru teknar um vernd og nżtingu nįttśrusvęša meš įherslu į vatnsafl og jaršhita ? ef sįtt į aš nįst um 2. įfanga rammaįętlunar.

Saga žżšingarmikilla įkvaršana er of oft mörkuš tķmabundnum hagsmunum, takmörkušum upplżsingum og löngunum til rįša för. Įkvaršanir, sem hafa ekki ašeins įhrif į kjör nślķšandi kynslóšar heldur einnig žeirrar nęstu, žarf aš taka af skilningi en ekki žrjósku. Ekki er nóg aš safna upplżsingum heldur žarf einnig aš greiša śr žeim, flokka og tślka.

Gagnsęi er lykilorš sem bęši virkjanasinnar og nįttśruverndarar ęttu aš fylgja og aš opna um leiš gagngóša umręšu um veršmęt nįttśrusvęši. Įhrifum žessa oršs mį lķkja viš fįgaš stękkunargler eša heišan himin ķ staš skżjahulu.

Oršiš gagnsęi hefur margar merkingar. Įhugavert er aš skoša liši žess gagn- og -sęr. Forlišurinn gagn- getur merkt hvašeina sem stendur andspęnis hvort öšru, tvenns konar sjónarmiš, gagnrök og aš taka hvor sinn pólinn ķ hęšina. Naušsynlegt er aš meta kosti ķ nżtingamįlum śt frį gagngóšum meš- og mótrökum.

Gagn- getur einnig žżtt gjör eša eitthvaš į borš viš gagnkunnugur eša aš gagnskoša og loks merkir hann gegnum, lķkt og ķ lżsingaoršinu gagnsęr. Forlišurinn gegn- ķ gegnsęr hefur einnig merkinguna gegnum. Įstęšur į bak viš įkvaršanir eiga aš vera gjöržekktar ef gagnsęi er megingildi ķ umręšunni.

Sjįlft oršiš gagn kemur einnig aš liši ķ merkingunni gögn, žaš į ekki aš taka žżšingarmiklar įkvaršanir ķ mįlum fyrr en bśiš er aš safna og greina öll möguleg gögn. Ekki sópa gögnum undir teppiš, ekki koma ķ veg fyrir aš gagna sé aflaš, ekki tślka gögn śt frį hagsmunum. Ekki taka gögn śr samhengi.

Oršiš sęr hefur einnig margar merkingar, žaš getur veriš karlkyns eša kvenkyns merkt sjó eša haf og leišir hugann aš undirdjśpunum en žar er spekin stundum sögš leynast. Gagnsęr gęti žvķ merkt sjór sem sjį mį gegnum, tęrleiki.

Sęr getur einnig žżtt svarinn eša sjįanlegur og veriš višlišur: aušsęr, djśpsęr, gegnsęr og raunsęr. Tillögur um rannsóknarleyfi sem eiga ekki aš hafa mikil įhrif į ósnert nįttśrusvęši eru til aš mynda hvorki raunsęjar né gagnsęjar.

Gagnsęr vekur sterk hugrenningartengsl viš gagnrżna hugsun sem felst ķ žvķ aš gera hlutina gagnsęja: gagnskoša, gegnumlżsa og tefla fram gagnrökum. Gagnsęr merkir žį dyggš aš safna öllum mögulegum gögnum įšur en įkvöršun er tekin, greina žau, meta og birta opinberlega.

Ef viš gerum oršiš gagnsęr aš lķfsgildi milli manns og nįttśru žį er eftirsóknarvert aš gefa žvķ merkingu til višbótar. Gagnsęi felst ķ žvķ aš leggja öll gögn į boršiš og meta žau śt frį eins mörgum sjónarhornum og okkur er unnt hverju sinni. Ekki ašeins śt frį sjónarmiši mannsins heldur alls sem bżr ķ nįttśrunni; landslagi, gróšri, dżrum, fallvötnum, įm, jaršhita og stöšu gagnvart hlišstęšum annars stašar į jöršinni.

Gagnsę įkvöršun ķ umhverfismįlum telst žvķ sś įkvöršun sem byggir į žverfaglegri nišurstöšu allra ofangreindra žįtta.

Gagnsęi er skżr mannshugur sem hefur öšlast heildarsżn og sem lķkja mį viš tęrleika og ómengaš vatn. Forlišurinn gagn- skapar hugrenningartengsl viš gagnsemi og nytsemd sem er gott žvķ žaš rķmar viš nęgjusemi sem er höfušdyggš nįttśruverndara ? aš meta žaš sem til stašar er af hófsemd.

Oršin gagnsęr og sjįlfbęr eiga samleiš žvķ sjįlfbęr žróun felst ķ žvķ aš sjį samhengiš į milli efnahags, mannlķfs og umhverfis og hreinsa burt mengunina sem byrgir okkur sżn žegar įkvaršanir eru teknar.

Sjįlfbęrni snżst um jafnvęgi milli manns og nįttśru ? aš draga śr sóun og eyšileggingu og skapa samfélag sem tekur ekki meira en žaš gefur til baka. Gagnsęi er lykilverkfęri žvķ žaš hjįlpar okkur til aš grafa upp svariš viš spurningunni:

Hvers konar lķferni veitir nęstu kynslóš tękifęri til aš lifa og hręrast ķ sįtt viš nįttśru og samfélag?

Gunnar Hersveinn ? www.lifsgildin.is


Svęši

  • Facebook
  • Vimeo
  • Soundcloud
  • RSS