Frß mßl■inginu ?Er erf­abreytt framlei­sla sjßlfbŠr??

Frß mßl■inginu ?Er erf­abreytt framlei­sla sjßlfbŠr??

Erf­abreytt byggframlei­sla ß ═slandi ■arf a­ vera einangru­ og innandyra ?ásegja erlendu vÝsindamennirnir.

┴ mßl■ingi sem haldi­ var ß Grand Hˇtel Ý sÝ­ustu viku og skipulagt var af Landvernd, Nßtt˙rulŠkningafÚlagi ═slands, MatvŠla- og veitingafÚlagi ═slands, Slow Food ReykjavÝk, Neytendasamt÷kunum og Vottunarstofunni T˙ni, kynnti MarÝa Ellingsen fyrsta rŠ­umanninn Dr. Doug Gurian-Sherman frß Samt÷kum Umhyggjusamra VÝsindamanna (Union of Concerned Scientists) Ý BandarÝkjunum. Gurian-Sherman er mennta­ur pl÷ntusj˙kdˇmafrŠ­ingur frß Berkeleyhßskˇla Ý KalifornÝu. Hann lag­i vÝsindaleg r÷k fyrir ■vÝ a­ erf­abreyting hefur ekki veri­ eins ßrangursrÝk sem skyldi Ý a­ leysa vandamßl i­na­arlandb˙na­ar. Ekki hafa veri­ ■rˇu­ erf­abreytt yrki sem nřta k÷fnunarefni betur, e­a yrki sem ■ola meiri ■urrka e­a eru nŠringarrÝkari. Heldur hefur komi­ Ý ljˇs a­ erf­abreytt yrki ■urfa meira og meira af varnarefnum og ■rˇast hafa illgresi og skordřr sem ■ola varnarefni. Ůetta er n˙ vandamßl ß 60 milljˇn ekrum (24 milljˇn hekt÷rum e­a 240,000 km2 ? yfir tv÷f÷ld stŠr­ ═slands!) Ý BandarÝkjunum. ┴ sumum st÷­um hefur illgresi ■rˇa­ mˇtst÷­u gegn allt a­ ■remur eiturefnum. Aukning ß nřtingu varnarefna ˇgnar n˙ tilveru margra nytsamra skordřra ? t.d. břflugna sem frjˇvga 30% af nytjapl÷ntum.

KynbŠtur ˇdřrari og ÷ruggari en erf­abreytingar

Gurian-Sherman sag­i einnig a­ erf­abreytingar sÚu flˇknar og erfitt sÚ a­ nß fram m÷rgum einkennum. Ůrˇun erf­abreyttra yrkja er miklu dřrari en venjuleg kynbŠting. Ůa­ kostar a­ me­altali 136 milljˇnir dollara (16 milljar­a krˇna) a­ ■rˇa erf­abreytt yrki en einungis 1 milljˇn dollara a­ ■rˇa nřtt yrki me­ kynbŠtinguá(120 milljˇnir krˇna). Jafnvel ■ar sem ßrangur hefur nß­st me­ erf­abreytt yrki, lei­ir rŠktunin til einyrkju (monoculture). Bt-korn (me­ innbygg­u skordřraeitri) Ý BandarÝkjunum gefur 3-4% uppskeruaukningu, en Ht-korn (sem ■olir arfaeitur) veitir enga aukningu ß uppskeru. SÝ­an nřting erf­abreyttra yrkja hˇfst ßri­ 1996 hefur kornuppskera aukist 28% - ■a­ er hef­bundnum a­fer­um a­ ■akka, ■.e. kynbˇtum og skiptirŠktun (■ar sem reglulega er skipst ß pl÷ntutegundum). Fyrir sojabaunir er engin auking ß uppskeru erf­abreytts Ht-soja (■olir glyphosate arfaeitur). En ß sama tÝmabili (sÝ­an 1996) hefur sojauppskera aukist um 16% - einnig vegna hef­bundinna a­fer­a. A­ lokum sag­i Gurian-Sherman a­ rannsˇknir og stefnum÷rkun ■urfi a­ leggja ßherslu ß landb˙na­ara­fer­ir og kerfi sem lei­i til sjßlfbŠrni, fja­urm÷gnunar (resilience) og aukins afraksturs. ŮŠr a­fer­ir sem hafa gefist best eru vistrŠktun (agroecology) og kynbŠting. VistrŠktun byggist ß ■vÝ a­ vinna me­ vistkerfinu. SlÝk rŠktun eykur k÷fnunarefni Ý jar­vegi og um lei­ minnkar k÷fnunarefnismengun Ý vatni um 40-70%, minnkar jar­vegsey­ing, eykst upptaka kolefnis Ý jar­vegi, aukast jar­vegsgŠ­i, er haf­ur hemill ß skordřrum, eykst uppskera og ar­semi bŠnda.

Rannsˇknir sřna ska­semi af v÷ldum erf­abreyttra matvŠla

NŠsti rŠ­uma­ur var Dr. Michael Antoniou sem kynntur var af Gunnlaugi K. Jˇnssyni forseta Nßtt˙rulŠkningafÚlags ═slands. Antoniou er dˇsent Ý sameindaerf­afrŠ­i vi­ Kings College Ý LŠknahßskˇla Lund˙na og ß a­ baki yfir 30 ßr Ý notkun efr­atŠkni Ý rannsˇknum ß skipan og střringu erf­avÝsa. Hann fjalla­i um hvort neysla ß fŠ­u me­ erf­abreyttum genum vŠri hŠttuleg. ŮŠr erf­abreyttu fŠ­utegundir sem eru ß marka­num eru a­allega soja, maÝs og repjuolÝa. Allt erf­abreytt soja og sumar maÝstegundir ■ola illgresiseitri­ glyphosate (Ht) (mest Roundup arfaeitri­). Margar tegundir af EB korni hafa innbyggt skordřraeitur (Bt). Sumar maÝstegundir eru bŠ­i Bt og Ht-yrki. ═ BandarÝkjunum eru lÝka seldar erf­abreyttar sykurrˇfur, alfalfa, grasker og papaya. Einnig er Bt og Ht bˇmull rŠktu­ vÝ­a Ý heiminum. OECD hafur ■rˇa­ a­fer­afrŠ­i til a­ kanna ßhrif af EB fˇ­ri ß heilsu dřra sem Antoniou telur ekki gallalausar. Ni­urst÷­ur rannsˇkna eru skřrar a­ mati Antoniou. Fj÷ldi rannsˇkna sem bygg­ar eru ß a­ gefa dřrum (rottum, m˙sum, kindum og l÷mbum, kanÝnum, svÝnum) EB matvŠli sřna ska­leg ßhrif ß blˇ­kerfi­ og ß starfsemi nřrna, lifrar, hjarta, maga, magakirtils, eistna, ˇnŠmiskerfis og genastarfsemi. Allar ■essar ni­urst÷­ur og fleiri, me­ Ýtarlegum heimildum, er hŠgt a­ nßlgast Ý skřrslu sem ber heiti­ GMO Myths and Truths. Dr. John Fagan, sem tala­i nŠst, er einnig h÷fundur a­ ■essarri skřrslu. H˙n mun fljˇtlega koma ˙t sem bˇk.

Neytendur kjˇsa frekar matv÷ru ßn erf­abreyttra efna

Dr. John Fagan var kynntur af Oddnřju Ínnu Bj÷rnsdˇttur, FramkvŠmdastjˇra heilds÷lunnar Yggdrasill. Dr Fagan er mennta­ur Ý lÝfefnafrŠ­i, sameindalÝffrŠ­i og frumulÝffrŠ­i frß Cornell hßskˇla Ý BandarÝkjunum og er stjˇrnandi Earth Open Source sem vinnur a­ ■vÝ a­ efla samstarf um aukna sjßlfbŠrni Ý fŠ­uke­junni. Hann starfar einnig sem prˇfessor vi­ Maharishi hßskˇlann Ý Iowa, en sß hßskˇli beitir sÚr fyrir ˇhef­bundinni kennslu og rannsˇknum. Fagan sag­i frß a­ 64 ■jˇ­ir fari fram ß a­ EB matvŠli sÚu merkt og margir stˇrframlei­endur ß matv÷rum, t.d. Leverhulme og Nestle, hafa aldrei leyft EB Ý sÝnum v÷rum. Hann benti ß a­ hundru­ir rannsˇkna sem birtar hafa veri­ Ý ritrřndum ritum sřni fram ß heilsu- og umhverfisska­semi EB rŠktunar og neyslu. RÝkisstjˇrnir Ůřskalands og Frakklands og fimm annarra Evrˇpu■jˇ­a hafa banna­ erf­abreyttar lÝfverur. Meira en 200 EB-frÝ landsvŠ­i eru n˙ Ý Evrˇpu. RÝkisstjˇrnir Per˙, Ekvador, R˙sslands, Japan, Indlands (nřtilkomi­) og annarra landa Ý AsÝu og Evrˇpu hafa banna­ EB rŠktun. EB marka­urinn er mj÷g takmarka­ur; 95% af EB rŠktun eru ß 4 tegundum: soja, maÝs, repju og bˇmull; 92% af landsvŠ­um eru Ý a­eins 6 l÷ndum: BandarÝkjunum, Kanada, ArgentÝnu, BrasilÝu, Indlandi og KÝna; 28 af 195 l÷ndunum hafa einhverja erf­abreytta rŠktun. Ůetta er 3,5% af landb˙na­arlandi heimsins og einungis 0,67% bŠnda Ý heiminum stunda erf­abreytta rŠktun. Tv÷ rÝki Ý BandarÝkjunum fara n˙ fram ß a­ merkja EB v÷rur. Tuttugu ÷nnur rÝki stefna n˙ ß ■a­ sama. Komi­ hefur Ý ljˇs Ý Evrˇpu og BandarÝkjunum a­ neytendur vilja frekar v÷rur me­ engum EB afur­um. Ef EB er teki­ ˙r framlei­slu eykst salan.

Einangra ■arf erf­abreytta byggframlei­slu ß ═slandi og her­a l÷ggj÷f

A­ loknum frams÷guerindum ur­u lÝflegar umrŠ­ur ■ar sem frams÷gumenn sv÷ru­u spurningum. Ůar kom me­al annars fram a­ ■eir mŠla ekki me­ ■vÝ a­ virk efni Ý lyf e­a snyrtiv÷rur sÚu Ý matyrkjum eins og byggi. Ůeir mŠldu me­ ■vÝ a­ ÷ll slÝk framlei­sa sÚ einangru­ og innandyra og a­ ÷llum ˙rgangi skuli vera farga­. Ůeim fannst a­ lagaumhverfi ß ═slandi ■urfi a­ her­a ■annig a­ snyrtiv÷rur ˙r EB byggi ß ═slandi sÚu tilhlř­ilega merktar. Ůeir mŠltu me­ vistrŠkt til a­ fŠ­a heiminn og Ýtreku­u a­ lofor­ EB-i­na­arins hafi ekki sta­ist. VistrŠkt gefur bˇndum tŠkifŠri til a­ střra sinni rŠktun en EB rŠktun er střrt af stˇrfyrirtŠkjum.

Sk˙li Helgason fyrrverandi al■ingisma­ur střr­i fundinum af kostgŠfni.

KristÝn Vala Ragnarsdˇttir


SvŠ­i

  • Facebook
  • Vimeo
  • Soundcloud
  • RSS