Grasætuhatur
Skrifað af Pawel Bartoszek 5. mars 2007
Grasætuhatur
Líklegast eru grænmetisætur einn fárra hópa í þjóðfélaginu sem menn telja sig geta veist að án þess að þykja fordómafullir eða óumburðarlyndir. Oftar en ekki þegar menn lenda í því að panta sér grænmetisrétt á veitingastað þurfa menn að skýra út afstöðu sína fyrir öðrum borðsgestum og það er ekki fyrr en fólk kemst að því að aðeins um einstakt tilfelli sé að ræða en ekki heilstæðan lífstíl sem viðkomandi er tekinn í sátt að nýju.
Hinn nývaknaði áhugi margra á umhverfismálum byggir því miður oft á afar þjóðernislegum grunni. Oftar en ekki hvílir hann á fullyrðingum á borð við „Íslensk náttúra er einstök“ eða „Íslenskt hálendi er það ósnortnasta og fegursta í heiminum.“ Sumar þessara fullyrðinga minna mig óneitanlega á fullyrðingar margra pólskra öfgahægrimanna um að „heimsbyggðin öll fylgist með Pólverjum í von um Pólland verði upphafsstaður nýrrar siðferðislegrar birtingar.“ Reynslan sýnir hins vegar að heimsbyggðin fylgist með manni mun sjaldan en maður vildi. Oftast nær er henni nefnilega frekar sama.
Hin þjóðerniskennda umhverfistefna höndlar raunar grasát einstaklinga ekkert sérstaklega vel. Því eitt er að þykja hálendið fallegast og vatnið hreinast, en dálítið annað að láta glepjast af einhverri hjartnæmri vitleysu og neita að borða dýr sem manni finnast krúttleg. Þannig er því oftast haldið fram grænmetisát sé heimskulegt, óhollt, tilgerðarlegt og verulega “óíslenskt”. Það er dálítið eins og menn gleymi að fáir myndu leggja sér hunda eða ketti til munns, út af sömu krúttrökunum sem grasæturnar þurfa svo oft að svara fyrir. Í raun er mengi þeirra dýra sem flestir borða dags daglega afar takmarkað (naut, kind, svín og kjúklingur), við erum alls ekki þessar miskunnarlausu alætur sem við stundum viljum vera láta.
Þegar ég var við nám í Berlín fyrir fimm árum síðan tók ég eftir því að lífræna mötuneytið var næstum því jafnstórt og það venjulega. Það eru einhverjir áratugir í að svo verði hérlendis, eins og staðan er núna nenna fáir einu sinni að henda rafhlöðunum sínum í réttu fötuna. Vonandi gera menn sér grein fyrir því að Ísland á svo sannarlega möguleika á því að markaðsetja sig sem umhverfisvænt land, en margt þarf að breytast til að hinn venjulegi Íslendingur nái meðal-Evrópubúa þegar kemur að umhverfisvitund.
Það væri óskandi ef hin nýframkomna vakning í umhverfismálum skilaði sér í umræðu um praktísk mál eins og ruslflokkun, bílanotkun og mengun. Það er nefnilega auðvelt að kjósa gegn vondum verksmiðjum, en stundum dálítið erfiðara að fórna sínum eigin tíma og lífsgæðum í þágu betra umhverfis.
Grasætuhatur
Líklegast eru grænmetisætur einn fárra hópa í þjóðfélaginu sem menn telja sig geta veist að án þess að þykja fordómafullir eða óumburðarlyndir. Oftar en ekki þegar menn lenda í því að panta sér grænmetisrétt á veitingastað þurfa menn að skýra út afstöðu sína fyrir öðrum borðsgestum og það er ekki fyrr en fólk kemst að því að aðeins um einstakt tilfelli sé að ræða en ekki heilstæðan lífstíl sem viðkomandi er tekinn í sátt að nýju.
Hinn nývaknaði áhugi margra á umhverfismálum byggir því miður oft á afar þjóðernislegum grunni. Oftar en ekki hvílir hann á fullyrðingum á borð við „Íslensk náttúra er einstök“ eða „Íslenskt hálendi er það ósnortnasta og fegursta í heiminum.“ Sumar þessara fullyrðinga minna mig óneitanlega á fullyrðingar margra pólskra öfgahægrimanna um að „heimsbyggðin öll fylgist með Pólverjum í von um Pólland verði upphafsstaður nýrrar siðferðislegrar birtingar.“ Reynslan sýnir hins vegar að heimsbyggðin fylgist með manni mun sjaldan en maður vildi. Oftast nær er henni nefnilega frekar sama.
Hin þjóðerniskennda umhverfistefna höndlar raunar grasát einstaklinga ekkert sérstaklega vel. Því eitt er að þykja hálendið fallegast og vatnið hreinast, en dálítið annað að láta glepjast af einhverri hjartnæmri vitleysu og neita að borða dýr sem manni finnast krúttleg. Þannig er því oftast haldið fram grænmetisát sé heimskulegt, óhollt, tilgerðarlegt og verulega “óíslenskt”. Það er dálítið eins og menn gleymi að fáir myndu leggja sér hunda eða ketti til munns, út af sömu krúttrökunum sem grasæturnar þurfa svo oft að svara fyrir. Í raun er mengi þeirra dýra sem flestir borða dags daglega afar takmarkað (naut, kind, svín og kjúklingur), við erum alls ekki þessar miskunnarlausu alætur sem við stundum viljum vera láta.
Þegar ég var við nám í Berlín fyrir fimm árum síðan tók ég eftir því að lífræna mötuneytið var næstum því jafnstórt og það venjulega. Það eru einhverjir áratugir í að svo verði hérlendis, eins og staðan er núna nenna fáir einu sinni að henda rafhlöðunum sínum í réttu fötuna. Vonandi gera menn sér grein fyrir því að Ísland á svo sannarlega möguleika á því að markaðsetja sig sem umhverfisvænt land, en margt þarf að breytast til að hinn venjulegi Íslendingur nái meðal-Evrópubúa þegar kemur að umhverfisvitund.
Það væri óskandi ef hin nýframkomna vakning í umhverfismálum skilaði sér í umræðu um praktísk mál eins og ruslflokkun, bílanotkun og mengun. Það er nefnilega auðvelt að kjósa gegn vondum verksmiðjum, en stundum dálítið erfiðara að fórna sínum eigin tíma og lífsgæðum í þágu betra umhverfis.