Ræða flutt af Sigríði Þorgeirsdóttur á félagsfundi Framtíðarlandsins í febrúar 2007
Skrifað af Sigríði Þorgeirsdóttur 12. febrúar 2007
Ögurstundin
Ræða á félagsfundi Framtíðarlandsins, 7. febrúar 2007, Hótel Loftleiðum
Við erum hér saman komin í kvöld til þess að taka mikilvæga ákvörðun fyrir Framtíðarlandið. Framtíðarlandið var stofnsett 17. júní síðastliðinn eftir að nokkur hópur fólks sem hefur margt hvert lengi barist gegn einhæfri stóriðjustefnu og umhverfisspjöllum sem henni fylgja sá ástæðu til að stofna félag um framtíð Íslands. Viðtökurnar voru framar vonum, en hátt á þriðja þúsund manns skráðu sig strax í félagið. Margt af þessu fólki hefur árum saman lagt heilmikið af mörkum til þessara mála með greinaskrifum, skipulagningu og þátttöku í mótmælum af ýmsum toga, gönguferðum um hálendið, fræðslu- og upplýsingastarfsemi, bókaskrifum, með því að hlekkja sig við krana og hvaðeina. En það er sama hvað stór hluti þjóðarinnar lagði á sig til að reyna að bremsa hina risastóru, gráu og ljótu stóriðjulest sem hér er farin af stað, stjörnvöld og valdhafar halda áfram að skella skollaeyrum við sjónarmiðum okkar. Líka eftir að 15 þúsund manns, innblásnir af helstu metsölubók síðari tíma hér á landi, Draumlandi Andra Snæs, gengu með Ómari í Jöklugöngu niður Laugaveginn. Það dugði ekki til. Stjórnvöld halda áfram að leggja teina fyrir stóriðjulestina.
Framtíðarlandið er ekki einungis félag gegn stóriðju og umhverfisspjöllum. Það er fyrst og fremst félag um glæstari framtíð Íslands en þá gráu framtíð sem stóriðjustefnan býður upp á. Það er stefna sem er neyðarbrauð hugmyndasnauðra og óábyrgra stjórnvalda. Helsta markmið þessa félags er að benda á aðra möguleika í stöðunni, eins og gert var á Haustþingi sem félagið stóð að og þar sem dregnar voru upp myndir af þeim miklu möguleikum sem við eigum til að skapa gott og framsækið samfélag. Félagsskapurinn hefur þannig leitast við að móta hugmyndir um framtíðarskipan sem tengja framsækið atvinnulíf byggt á menntun, þekkingu og frumkvæði við græna umhverfisstefnu. Við erum að reyna að gera eitthvað nýtt og það tekur tíma að móta drög að stefnu, að nýrri pólitískri sýn fyrir þetta land. Það er ástæðan fyrir því að félagið hefur verið svolítið innhverft og þenkjandi, en er nú að komast í gír til taka virkari þátt í að móta framtíð Íslands. Allt þetta starf Framtíðarlandsins er að fara af stað núna. Vinnuhópar um ýmis málefni hafa verið stofnsettir, vefrit félagsins er komið í loftið, og margt fleira er á döfinni, sem Viðar Þorsteinsson ritstjóri vefritsins segir frá hér á eftir. Framtíðarlandið er að springa út eins og blóm á vori. Nú þegar við finnum kraftinn, finna margir félagsmanna líka þörf til að láta að sér kveða í stjórnmálum. Við erum hér að búa til eitthvað nýtt, við erum með góðar hugmyndir og dug til að fylgja þeim eftir. Þetta er landið okkar. Sú tilfinning að við eigum þetta land og að okkur líður illa þegar ráðskast er með það eins og valdhafar gera sameinar okkur hér. Við viljum móta landinu framtíð vegna þess að við erum einfaldlega að móta sýn sem við skynjum að er nýstárleg, framsækin og flott. Ekki þetta „skrjáfur í skrælnuðum samræðum“ sem einkennir svo oft pólitíska orðræðu, svo ég vitni í línu úr nýjustu ljóðabók Hannesar Péturssonar.
Markmið Framtíðarlandsins hefur verið að hvetja stjórnvöld til góðra verka, til að víkja af braut stóriðjunnar. Hvernig fáum við því best áorkað? Með því að ógna valdinu og krefjast hlutdeildar í því? Ein helstu rökin með framboði eru þau að ef Framtíðarlandið fari ekki fram, þá verði umhverfis- og stóriðjumálin vart að kosningamáli. En við erum svolítið hrædd, kannski hrædd við eigið hugrekki. Hugrekki er að vera hrædd, en stökkva samt. Það eru engu að síður blendnar tilfinningar sem fylgja framboðshugleiðingum enda og eru skiptar skoðanir um þetta meðal félagsmanna. Það er líka ýmislegt sem mælir gegn framboði. Málstað okkar er hugsanlega betur borgið með því að vera þverpólitísk samtök sem halda áfram að vinna að því að koma baráttumálum okkar á framfæri í þeirri von og trú að það takist. Því það er ögurstund á Íslandi. Landið allt er undir í þessum kosningum. Útkoma þeirra ræður því hvort landið verður grátt eða grænt.
Framtíðarlandið er félagsskapur um nýtt, grænt upphaf. Hvor leiðin verður valin hér í kvöld, framboð eða annars konar starf og virk íhlutun á kosningavori, þá er hvort tveggja ný leið. Því Framtíðarlandið er félagsskapur sem er að búa til eitthvað nýtt. Hannah Arendt, sem var þýsk-bandarískur heimspekingur, sagði að hin stóra list stjórnmálanna væri að skapa eitthvað nýtt. Hún notaði myndhverfingu fæðingar til að lýsa þessu. Nýfætt barn er ekki ég eða þú, það er alltaf eitthvað alveg nýtt og með sinn eigin svip. Stjórnmál eru þess vegna listin að vera byrjandi, aftur og aftur, en á sífellt hærra plani, sífellt reyndari og upplýstari. Þessi list er vörnin gegn stöðnun og kerfishugsun af öllu tagi. Framtíðarlandið er þessi listrænu stjórnmál. Við erum þessir nýgræðingar!
Það er til fallegt orð á forngrísku, kairos, en það merkir „rétta augnablikið.“ Þetta er orð um tíma, en forngrikkir höfðu tvö orð um tímann, chronos og kairos. Chronos (sem orðið krónika er dregið af) merkir tíma sem líður áfram, en kairos merkir „tíma inn á milli“ eða óákvarðað tímabil þegar eitthvað sérstakt gerist, réttu stundina til að gera eitthvað. Er sú stund núna? Og þá til hvers? Ég held að við öll sem erum saman komin hér í nafni Framtíðarlandsins skynjum stundina. Við eigum það sameiginlegt að við skynjum að það er ögurstund fyrir land okkar og samfélag. Ögurstund er stund hættu og jafnframt stund tækifæra, rétta stundin.
ÖgurstundinRæða á félagsfundi Framtíðarlandsins, 7. febrúar 2007, Hótel Loftleiðum
Við erum hér saman komin í kvöld til þess að taka mikilvæga ákvörðun fyrir Framtíðarlandið. Framtíðarlandið var stofnsett 17. júní síðastliðinn eftir að nokkur hópur fólks sem hefur margt hvert lengi barist gegn einhæfri stóriðjustefnu og umhverfisspjöllum sem henni fylgja sá ástæðu til að stofna félag um framtíð Íslands. Viðtökurnar voru framar vonum, en hátt á þriðja þúsund manns skráðu sig strax í félagið. Margt af þessu fólki hefur árum saman lagt heilmikið af mörkum til þessara mála með greinaskrifum, skipulagningu og þátttöku í mótmælum af ýmsum toga, gönguferðum um hálendið, fræðslu- og upplýsingastarfsemi, bókaskrifum, með því að hlekkja sig við krana og hvaðeina. En það er sama hvað stór hluti þjóðarinnar lagði á sig til að reyna að bremsa hina risastóru, gráu og ljótu stóriðjulest sem hér er farin af stað, stjörnvöld og valdhafar halda áfram að skella skollaeyrum við sjónarmiðum okkar. Líka eftir að 15 þúsund manns, innblásnir af helstu metsölubók síðari tíma hér á landi, Draumlandi Andra Snæs, gengu með Ómari í Jöklugöngu niður Laugaveginn. Það dugði ekki til. Stjórnvöld halda áfram að leggja teina fyrir stóriðjulestina.
Framtíðarlandið er ekki einungis félag gegn stóriðju og umhverfisspjöllum. Það er fyrst og fremst félag um glæstari framtíð Íslands en þá gráu framtíð sem stóriðjustefnan býður upp á. Það er stefna sem er neyðarbrauð hugmyndasnauðra og óábyrgra stjórnvalda. Helsta markmið þessa félags er að benda á aðra möguleika í stöðunni, eins og gert var á Haustþingi sem félagið stóð að og þar sem dregnar voru upp myndir af þeim miklu möguleikum sem við eigum til að skapa gott og framsækið samfélag. Félagsskapurinn hefur þannig leitast við að móta hugmyndir um framtíðarskipan sem tengja framsækið atvinnulíf byggt á menntun, þekkingu og frumkvæði við græna umhverfisstefnu. Við erum að reyna að gera eitthvað nýtt og það tekur tíma að móta drög að stefnu, að nýrri pólitískri sýn fyrir þetta land. Það er ástæðan fyrir því að félagið hefur verið svolítið innhverft og þenkjandi, en er nú að komast í gír til taka virkari þátt í að móta framtíð Íslands. Allt þetta starf Framtíðarlandsins er að fara af stað núna. Vinnuhópar um ýmis málefni hafa verið stofnsettir, vefrit félagsins er komið í loftið, og margt fleira er á döfinni, sem Viðar Þorsteinsson ritstjóri vefritsins segir frá hér á eftir. Framtíðarlandið er að springa út eins og blóm á vori. Nú þegar við finnum kraftinn, finna margir félagsmanna líka þörf til að láta að sér kveða í stjórnmálum. Við erum hér að búa til eitthvað nýtt, við erum með góðar hugmyndir og dug til að fylgja þeim eftir. Þetta er landið okkar. Sú tilfinning að við eigum þetta land og að okkur líður illa þegar ráðskast er með það eins og valdhafar gera sameinar okkur hér. Við viljum móta landinu framtíð vegna þess að við erum einfaldlega að móta sýn sem við skynjum að er nýstárleg, framsækin og flott. Ekki þetta „skrjáfur í skrælnuðum samræðum“ sem einkennir svo oft pólitíska orðræðu, svo ég vitni í línu úr nýjustu ljóðabók Hannesar Péturssonar.
Markmið Framtíðarlandsins hefur verið að hvetja stjórnvöld til góðra verka, til að víkja af braut stóriðjunnar. Hvernig fáum við því best áorkað? Með því að ógna valdinu og krefjast hlutdeildar í því? Ein helstu rökin með framboði eru þau að ef Framtíðarlandið fari ekki fram, þá verði umhverfis- og stóriðjumálin vart að kosningamáli. En við erum svolítið hrædd, kannski hrædd við eigið hugrekki. Hugrekki er að vera hrædd, en stökkva samt. Það eru engu að síður blendnar tilfinningar sem fylgja framboðshugleiðingum enda og eru skiptar skoðanir um þetta meðal félagsmanna. Það er líka ýmislegt sem mælir gegn framboði. Málstað okkar er hugsanlega betur borgið með því að vera þverpólitísk samtök sem halda áfram að vinna að því að koma baráttumálum okkar á framfæri í þeirri von og trú að það takist. Því það er ögurstund á Íslandi. Landið allt er undir í þessum kosningum. Útkoma þeirra ræður því hvort landið verður grátt eða grænt.
Framtíðarlandið er félagsskapur um nýtt, grænt upphaf. Hvor leiðin verður valin hér í kvöld, framboð eða annars konar starf og virk íhlutun á kosningavori, þá er hvort tveggja ný leið. Því Framtíðarlandið er félagsskapur sem er að búa til eitthvað nýtt. Hannah Arendt, sem var þýsk-bandarískur heimspekingur, sagði að hin stóra list stjórnmálanna væri að skapa eitthvað nýtt. Hún notaði myndhverfingu fæðingar til að lýsa þessu. Nýfætt barn er ekki ég eða þú, það er alltaf eitthvað alveg nýtt og með sinn eigin svip. Stjórnmál eru þess vegna listin að vera byrjandi, aftur og aftur, en á sífellt hærra plani, sífellt reyndari og upplýstari. Þessi list er vörnin gegn stöðnun og kerfishugsun af öllu tagi. Framtíðarlandið er þessi listrænu stjórnmál. Við erum þessir nýgræðingar!
Það er til fallegt orð á forngrísku, kairos, en það merkir „rétta augnablikið.“ Þetta er orð um tíma, en forngrikkir höfðu tvö orð um tímann, chronos og kairos. Chronos (sem orðið krónika er dregið af) merkir tíma sem líður áfram, en kairos merkir „tíma inn á milli“ eða óákvarðað tímabil þegar eitthvað sérstakt gerist, réttu stundina til að gera eitthvað. Er sú stund núna? Og þá til hvers? Ég held að við öll sem erum saman komin hér í nafni Framtíðarlandsins skynjum stundina. Við eigum það sameiginlegt að við skynjum að það er ögurstund fyrir land okkar og samfélag. Ögurstund er stund hættu og jafnframt stund tækifæra, rétta stundin.