Hver á umhverfið? - Stefnumót við framtíðina
Miðvikudaginn 5. desember hélt Framtíðarlandið morgunfund undir yfirskriftinni Hver á umhverfið? — Stefnumót við framtíðina. Var þessi fundur haldinn í framhaldi af öðrum fundi sem Framtíðarlandið hélt í september. Gestir fundarins voru Þórunn Sveinbjarnardóttir, umhverfisráðherra, Friðrik Sophusson, forstjóri Landsvirkjunar og Salvör Jónsdóttir, skipulagsfræðingur. Umræðum stjórnaði Ólafur Páll Jónsson, heimspekingur og meðlimur í sérfræðingaráði Framtíðarlandsins.
Í framsögu umhverfisráðherra kom m.a. fram að Árósarsamingurinn verði fullgiltur á kjörtímabilinu. Til þess að svo verði þarf að koma til samstarf nokkurra ráðuneyta um að leysa ýmis álitamál og lagatæknileg atriði og sagði ráðherra að vinna við þetta væri hafin. Í máli hennar kom fram að samningurinn væri mjög mikilsverður þótt hann leysi ekki öll vandamál.
Eins og kunnugt er, er samningnum ætlað að tryggja þáttökurétt almennings í málefnum sem varða umhverfið og byggir hann á þremur stoðum sem eru aðgangur að upplýsingum, réttur til að taka þátt í ákvörðunum og aðgangur að réttlátri málsmeðferð.
Í máli Þórunnar kom fram að hún telur að nýleg lög um upplýsingamiðlun um umhverfismál tryggi fyrstnefndu stoðina og lögin um mat á umhverfisáhrifum tryggi aðra stoðina. Hins vegar þurfi úrbætur til að tryggja þriðju stoðina sem varðar aðgengi að réttlátri málsmeðferð, s.s áfrýjunarleiðir, skilgreiningar á aðgangi almennings sem málið varðar – en til þess almennings sem málið varðar hlytu að teljast umhverfissamtök og einstaklingar —og möguleika á að kæra það ef stjórnvöld vanrækja að fylgja reglum. Taldi ráðherra tvær leiðir færar til að fullgilda þriðju stoðina — lagaleiðina eða stjórnsýsluleiðina — en lokaorð hennar voru á þá leið voru að virkt lýðræði væri eftirsóknarvert og hún byndi vonir við að ný skipulagslög sem leggja á fram í vetur myndu bæta möguleika almennings á að skila inn athugasemdum við framkvæmdir og skipulag.
Að lokinni framsögu ráðherra fóru svo fram pallborðsumræður.
Í máli Salvarar Jónsdóttur kom m.a. fram að almenningur ætti nú þegar ýmsa möguleika á að gera athugasemdr en fólk væri ekki upplýst um þessa möguleika og hvernig ætti að nýta þá.
Friðrik Sophusson taldi fullgildingu Árósasamningisns ekki breyta neinu sem slík heldur yrði að færa inntak hans í íslensk lög. Hann benti einnig á að Árósarsamningurinn fæli í sér undanþágu frá hagsmunarreglu íslenskrar réttarhefðar og því þyrfti að afmarka það vel í reglum, m.a. með því að gera strangar kröfur til hagsmunasamtaka um að starfa opið og gegnsætt. Ekki mætti hafa ódýran aðgang án takmarkana að réttarkerfinu heldur legðu orkufyrirtækin áherslu á stutt og skilvirkt ferli sem leiddi strax í ljós hvort framkvæmd teldist tæk eða ekki. Hann taldi mikilvægt að fullgilding sáttmálans leiddi til samvinnu en að hann myndi ekki virka sem stöðvunartæki.
Að lokum var opnað fyrir spurningar úr sal og sköpuðust þá mjög fjörugar umræður, bæði um það hvað hefði staðið í vegi fyrir því hingað til að stjórnvöld fullgiltu samninginn og hvaða leiðir væru bestar til að fullgilda samninginn. Umræður snerust einnig um fyrirhugaðar framkvæmdir Landsvirkjunar við Þjórsá og framkvæmdir sem þegar eru hafnar við fyrirhuguð virkjanasvæði áður en endanleg ákvörðun hefur verið tekin um framkvæmdir.
Er óhætt að segja að umræður hafi verið snarpar og áhugaverðar og verður mjög áhugavert að fylgjast með þróun mála á næstu mánuðum, bæði nýjum skipulagslögum, gangi mála í þeim framkvæmdum sem standa yfir, hvaða leiðir verða farnar til að fullgilda Árósasamninginn og hvaða áhrif hann mun á endanum hafa.
