Á morgun fimmtudag, Uppstigningardag,  mun náttúruverndarhreyfingin bjóða alla náttúruunnendur velkomna til Krýsuvíkur til viðburðar undir heitinu Verjum Krýsuvík!

Boðið verður upp á nokkrar léttar og fræðandi gönguferðir um svæðið. Geta þátttakendur valið þá göngu sem þeir vilja eða farið í allar göngurnar  sem leiddar verða af staðkunnugum jarðfræðingum. Leitast verður við að svara spurningum um náttúru og sögu þess merkilega náttúru- og útivistarsvæðis sem Krýsuvík er. Af hverju er Grænavatn svona grænt? Af hverju eru hverasvæðin svona litrík? Hvað er svona merkilegt við jarðfræði Krýsuvíkur? Hvaða áhrif munu fyrirhugaðar virkjanaframkvæmdir hafa á svæðið?

Boðið verður upp á ókeypis sætaferðir með Kynnisferðum frá BSÍ kl. 10:15. Rútan mun einnig stoppa við N1 í Hafnarfirði kl. 10:30. Þeir sem ætla á einkabílum eru hvattir til að sameinast í bíla við N1 í Hafnarfirði kl. 10:30.

Dagskrá hefst í Seltúni kl. 11:00.

1. Hverasvæðið í Seltúni  kl. 11:00
Gengið um litríkt hverasvæðið og fyrirbrigði þess skoðuð í fylgd jarðfræðinga. Seltún hafnaði í orkunýtingarflokki í rammaáætlun.
2. Sveifluháls – Pínir kl. 11:30
Gengið verður upp að hvernum Píni ofan við Seltún. Örlítið ofar á hálsinum fæst gott útsýni yfir fyrirhugað virkjanasvæði og næsta umhverfi.
3. Grænavatn – Austurengjahver kl. 12:15 – 13:30.
Frá hinu iðagræna Grænavatni og upp í Austurengjar er stutt en gefandi ganga. Austurengjahver var settur í biðflokk í rammaáætlun.

Að viðburðinum standa Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands, Náttúruvaktin, Landvernd, Náttúruverndarsamtök Íslands, Framtíðarlandið, Fuglavernd og fleiri náttúruverndarsamtök.

Nánari upplýsingar um virkjunarhugmyndirnar fjórar á Krýsuvíkursvæðinu má finna á Náttúrukorti Framtíðarlandsins:

Sandfell  ⎪  Sveifluháls  ⎪  Austurengjar  ⎪  Trölladyngja

1.maí er helgaður baráttu fyrir betri lífskjörum. Græn gildi og sjálfbær þróun eru ekki aukaatriði heldur lykilatriði að bættum lífskjörum án þeirra gröfum við undan framtíð okkar. Því fylkja umhverfisverndarsamtök sér undir grænum fánum í kröfugöngunni 1.maí.

Gengið verður niður Laugaveg í kjölfar kröfugöngu verkalýðsfélaganna. Í lokin verður grænum fánum stungið niður á Austurvelli við Alþingi. Göngumenn eru hvattir til að klæðast grænu. Hist verður á Snorrabraut við Hlemm kl. 13. Gangan hefst hálftíma síðar.

Efnt er til grænnar göngu til að hvetja nýkjörið Alþingi til góðra verka í umhverfismálum og til að minna á að þingið hefur ekki umboð til að framfylgja virkjanastefnu á kostnað náttúrunnar. Á því kjörtímabili sem nú er að hefjast verða teknar ákvarðanir um mörg verðmæt náttúrusvæði, t.d. Mývatn og Reykjanesskaga. Landskipulagsstefna sem gerir ráð fyrir háspennulínu og virkjunum á hálendinu mun koma til afgreiðslu hjá Alþingi og fyrir liggur krafa um stórar háspennulínur m.a. á Reykjanesskaga, í Skagafirði og víðar á Norðurlandi. Krafa grænu göngunnar er að náttúru Íslands verði hlíft.

Í nýliðinni kosningabaráttu voru umhverfismál lítið rædd þrátt fyrir að skoðanakannanir sýni lítinn stuðning við áframhaldandi uppbyggingu virkjana og stóriðju. Þannig reyndust 44% aðspurðra andvíg virkjanaframkvæmdum í Bjarnarflagi við Mývatn en 30,5% fylgjandi í nýlegri könnun sem Capacent-Gallup gerði fyrir Landvernd. Í sömu könnun sögðust 51,3% vera andvíg því að fleiri álver yrðu reist hér á landi en 30,9% voru því hlynnt.

Eftirfarandi samtök standa að grænu göngunni: Landvernd, Ungir umhverfissinnar, Alda – félag um sjálfbærni og lýðræði, Náttúruverndarsamtök Íslands, Fuglavernd, Framtíðarlandið, Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands, Náttúruverndarsamtök Suðurlands, Náttúruverndarsamtök Austurlands, Samtök um náttúruvernd á Norðurlandi, Náttúruvaktin, Sól á Suðurlandi, Eldvötn, Umhverfisvaktin við Hvalfjörð og Græna netið.

Fyrsta spurningin var „Hverjar eru megináherslur þíns flokks í umhverfismálum?“ og eru svörin við henni nú aðgengileg á youtube.

Hér fyrir neðan er einnig að finna útdrátt úr öllum svörunum.

Pírataflokkurinn – vill að náttúran njóti vafans og að skammtímahagsmunir eigi ekki að ráða þegar taka þarf erfiðar ákvarðanir.

Lýðræðisvaktin – telur mikilvægt að ákvæði um auðlindir og náttúruvernd fari inn í stjórnarskrá og að auka náttúruvitund og fræðslu í skólum.

Samfylkingin – er búin að gera margt undanfarið, þ.á m. grænt hagkerfi, samstarf við Evrópusambandsríki í loftslagsmálum, rammaáætlun, náttúruverndarlög. Nú er stóriðjustefnu að ljúka og orkan er takmörkuð, tækifærin liggja annars staðar.

Alþýðufylkingin – vill að spurningunni um verndarnýtingu verði svarað út frá hagsmunum almennings en ekki stórfyrirtækja.

Vinstri grænir – hafa græn sjónarmið í öndvegi í öllum málum enda umhverfissjónarmið hjartað í hreyfingunni.

Dögun – er ábyrgur flokkur í umhverfismálum sem hefur langtímahagsmuni lands og þjóðar að leiðarljósi í umhverfismálum, vill sátt um nýtingu og náttúruauðlindir í þjóðareign, og segir að umhverfismál séu ekki einkamál Íslendinga.

Björt Framtíð – er grænn flokkur sem lætur sig umhverfismálin miklu skipta, ekki bara í hefðbundnum íslenskum skilningi heldur einnig í víðari skilningi.

Sjálfstæðisflokkurinn – þingmönnum flokksins finnst hafa hallast of mikið í verndarátt á síðasta kjörtímabili, þeir telja að nýtingarsjónarmið hafi verið útilokuð að stórum hluta og til að ná jafnvægi milli nýtingar og verndar þyrfti að rétta kúrsinn af.

Framsóknarflokkurinn – hefur borið virðingu fyrir náttúru landsins, umhverfi hefur verið grunnstef í starfi flokksins allt frá stofnun hans, forystumenn hans í gegnum áratugina hafa verið unnendur íslenskrar náttúru, fylgismenn eru margir gæslumenn náttúrunnar og landbótamenn, og náttúra landsins er auðlind sem þarf að varðveita til framtíðar.

Heimildamynd Ellerts Grétarssonar, náttúruljósmyndara, „Krýsuvík – Náttúrufórnir í fólkvangi“ er nú aðgengileg á youtube. Í myndinni er fjallað um Krýsuvíkursvæðið, sögu þess og jarðfræði. Varpað er ljósi á þau virkjanaáform sem uppi eru á svæðinu og hvaða áhrif þau munu hafa.

Á youtube síðu Ellerts segir:

Krýsuvík er innan Reykjanesfólkvangs og er eitt vinsælasta útivistarsvæðið í nágrenni höfuðborgarsvæðisins. Til stendur að fórna þessu svæði undir orkuvinnslu sem hafa mun gríðarleg áhrif á ásýnd þessarar náttúruperlu og um leið eyðileggja gildi hennar fyrir útivist og ferðamennsku.

Í þessari heimildamynd Ellerts Grétarssonar, náttúruljósmyndara, er fjallað um Krýsuvíkursvæðið, sögu þess og jarðfræði. Varpað er ljósi á þau virkjanaáform sem uppi eru á svæðinu og hvaða áhrif þau munu hafa.

Ellert hefur ljósmyndað svæðið á ótal gönguferðum sínum undanfarin ár og kynnt sér vel náttúru þess. Í myndinni er brugðið upp fjölda mynda Ellerts af náttúruperlum svæðisins, sagt frá vinsælum gönguleiðum og fleiru áhugaverðu.

Hún stóð á báðum sviðum fram á síðasta dag – var að leika í Þjóðleikhúsinu og nýbúin að senda frá sér baráttumynd um landeyðingu vegna sauðfjárbeitar.

Ég rakst á hana ekki alls fyrir löngu upp á hjartadeild Landspítala og rak upp stór augu – var vanari því að sjá hana spræka í sundi og spurði hverju sætti. „Jú, hjartað er farið að veikjast“ sagði hún. „Úr einhverju verður maður nú að deyja. En María mín biddu guð að gefa mér nokkrar vikur í viðbót, mig langar að frumsýna myndina mína í næstu viku og þarf svo að ná að halda blaðamannafund.“

Herdís var fyrirmynd og innblástur fyrir okkur sem störfum að náttúruvernd. Hún sýndi okkur að eitt er að elska landið og annað að taka ábyrgð á verndun þess, sýna frumkvæði og leggja sitt af mörkum. Og hún sýndi okkur að þetta er langhlaup í náttúruverndinni eins og í listinni – oft torsótt en það er mikilvægt að halda ávallt ótrauður áfram og gefa ekki hugsjónir sínar upp á bátinn. Fyrir hönd Framtíðarlandsins þakka ég Herdísi fyrir hugrekkið og þrautseigjuna.

María Ellingsen

I. STJÓRNARSKRÁ

Stjórnarskrá er auga samfélagsins. Hún hefur áhrif á allt – jafnvel þótt við tökum ekki eftir neinu, jafnvel þótt við séum sjálf blind á áhrif og völd. Hún hefur áhrif á skoðanir, hugarfar og framkvæmd.

Til hvers að skipta um stjórnarskrá? spyr sá sem ekki sér.

Gamla stjórnarskráin er mótuð og túlkuð af gamla valdinu sem vill af skiljanlegum ástæðum ekki afnema hana. Ný stjórnarskrá yrði ný byrjun, ný von, nýtt andlit eða að minnsta kosti ný gleraugu.

II. TÍÐARANDI

Gamli tíðarandinn flaug fram af hengifluginu, gráðugur og fífldjarfur, aga- og taumlaus með óbilandi bjartsýni í augum án marka, án gildi gagnvart öðrum, landi og þjóð. Hann hrærðist í spilltu, skeytingarlausu hagkerfi.

Nýi tíðarandinn bjó með þjóðinni og spratt fram eins og fugl af hreiðri þegar sá gamli strikaði fótur og flaug fram af. Hann er gagnsær og sjálfbær og vísar á fjölræði í stað fáræðis. Hann stjórnast af visku þjóðarinnar um grunngildin: jöfnuð, réttlæti og virðingu, samábyrgð og lýðræði.

Ný von mótaði nýju stjórnarskrána sem enn hefur ekki tekið gildi.

III. KERFIÐ

Til hvers að skipta um stjórnarskrá? spyr sá sem ekkert sér nema eigin spegilmynd.

Sú gamla mótast af sjónarmiðum til þjóðar og náttúru sem nú eru úrelt. Hún er túlkuð af mannhverfu sjónarhorni  sem ofmetur hagkerfið og vanmetur vistkerfið. Vöxtur hvílir ekki á sérhag mannsins heldur umhverfi hans og náttúru.

Hagkerfið hleypur í loftköstum en vistkerfið er hringrás. Hagkerfið hvílir á samkeppni og gróða en vistkerfið á sjálfbærni og samvinnu. Mannkerfið, hagkerfið og gamla stjórnarskráin þarfnast endurnýjunar við.

Hið gamla byggir á sundrung, vægðarlausri græðgi og einhæfni sem hafa gefið heiminum stríð, kreppur, átök, fátækt og misrétti.

Næsta meginregla snýst um að deilda gæðum, vinna saman, fjölbreytni og jafnvægi, heild og skilningi á sameiginlegum hagsmunum og að vistkerfið verði viðmiðið en ekki tímabundin skekkja í hagkerfinu sem sífellt þarf að leiðrétta.

IV. NÁTTÚRAN

Til hvers að skipta um stjórnarskrá? spyr sá sem ekki veit.

Ný stjórnarskrá mun breyta þjóðarsálinni og hafa djúp áhrif á viðhorf hennar til náttúrunnar. Hún kveður á um réttindi náttúrunnar. Náttúrusvæði öðlast eigið virði og geta vegið þyngra en hagsmunir tiltekinna hópa manna.

Náttúrsvæði, náttúruundur, -perlur og heimkynni annarra lífvera mun ekki ávallt og ævinlega vera léttvæg fundin út frá mannhverfum viðhorfum gamla tíðarandans. Þeirra virðing er komin!

Mannveran er út frá visthverfu sjónarhorni meðlimur í lífrænu samfélagi jarðar. Maður og náttúra eru eitt – og gildin sem þarf að rækta eru nærgætni, hófsemd og virðing til að ná jafnvægi.

V. FRAMTÍÐIN

Til hvers? spyr sá sem sér ekki breytinguna í vændum.

Ný stjórnarskrá er lykill að framtíðinni. Gamla valdið er feigt og farið á taugum – og enginn vill lifa innan um afturgöngur.

Ný stjórnarskrá yrði róttæk breyting á viðhorfum til sambands manns og náttúru, samband sem byggist á sjálfbærni. Hún yrði ekki aðeins fyrir þjóðina heldur einnig fyrir vistkerfið.

VI. UPPHAFSORÐ

Lýðræði var óljós hugsun þegar gamla stjórnarskráin var sett. Árið 2013 er lýðræði hátt skrifað þjóðgildi sem þarf að læra og rækta.

Ný stjórnarskrá er nauðsynleg fyrir nýjan tíðaranda, fyrir þjóð og náttúru, fyrir næstu kynslóð. Hún er bylting í þágu náttúrunnar.

Til hvers að skipta um stjórnarskrá?

Til að styðja siðvæðingu Íslands og til að nea lýðræðislega ábyrgð og til að uppfylla skylduna gagnvart næstu kynslóð.

Gefumst ekki upp, höldum áfram, vinnum verkið vel. Búast má við margskonar hindrunum og mikilsháttar tálmum á leiðinni en jafnvel þegar öll sund virðast lokuð: eygir bjartsýnnt augað von.

Gunnar Hersveinn

www.lifsgildin.is

*Ræðan var flutt 16. mars 2013 út frá stykkorðum á blaði en ofangreint er textinn sem punktarnir byggðu á.

STEKKJASTAUR fór um Skrokköldusvæði þar sem hætta er á að 60 km háspennulína verði lögð á Sprengisandsleið.

GILJAGAUR ferðaðist um Trölladyngju, þar sem þegar er búið að gera 3000 m² borplan skammt neðan við Spákonuvatn. 

 STÚFUR  ferðaðist um Eldvörp þar sem fyrirhuguð er 30-50 MW virkjun sem myndi hafa mikil áhrif á bæði náttúru- og menningarminjar á svæðinu, þar á meðal sjálfa gígaröðina og Sundvörðuhraun.

Þvörusleikir fór upp að Kárahnjúkum þar sem staðsett er langstærsta virkjun Íslands og stærsta framkvæmd Íslandssögunnar. Virkjunin er með 690 MW afl, sem er álíka mikið og í öllum núverandi virkjunum í Þjórsá og Tungnaá samanlagt. 

Pottaskefill flæktist um í Flóanum og athugaði þær breytingar sem þar gætu átt sér stað. Landsvirkjun áformar að reisa 130 MW virkjun við Urriðafoss. Stór villtur laxastofn lifir í Þjórsá og hafa veiðimálastofnun og óháðir sérfræðingar á sviði veiðimála áhyggjur af áhrifum virkjunar á vistfræði árinnar, einkum á sjógenga fiska eins og lax og silung. 

Askasleikir fór um gíga, gjár og hraun við Gjástykki. Gjástykki er hluti af eldstöðvakerfi Kröflu sem hefur verndargildi á heimsmælikvarða. Samtök áhugafólks um ferðir til Mars hafa valið æfingasvæði fyrir marsfara skammt austan við eldstöðvarnar, en hugmyndir hafa verið uppi um 45 MW jarðvarmavirkjun norðar á hrauninu.

Hurðaskellir staulaðist að hinum mikla Dynk og vill friða hann! Með Norðlingaölduveitu yrði Þjórsá stífluð 8 km fyrir neðan friðland Þjórsárvera. Vatnsrennsli um fossa Þjórsár, til dæmis fossins Dynks sem er hér á myndinni, myndi minnka um 40% til viðbótar við þá 30% skerðingu sem hlaust með Kvíslaveitu fyrir aldarfjórðungi.

 Kvíslaskraut og seiðandi fossar urðu á vegi Skyrgáms við Skáftá. Svæðið þar sem Búlandsvirkjun ætti að rísa er stórbrotið og landslag þess fjölbreytt. Það er vinsælt til útivistar. Ófærufoss, sem eitt sinn var með náttúrulega brú yfir neðri fossinn, fellur ofan í Eldgjá en Suðurorka áformar að reisa Búlandsvirkjun mjög nálægt Eldgjá. Gjáin er hluti af um 40 km langri gossprungu sem vitnar um eldsumbrot á nútíma.

Bjúgnakrækir veltir fyrir sér hvort of miklu er hætt með virkjun við Bjarnarflag.Fyrirhuguð virkjun hefur vakið miklar deilur og eru m.a. uppi áhyggjur af áhrifum virkjunarinnar vegna förgunar affallsvatns, sjónrænna áhrifa og háspennulínum frá virkjuninni. Þegar er talin mikil mannvirkjamengun í Mývatnssveit.

Gluggagægir fór um svæði Bitru. Svæðið sem virkja ætti með tilkomu Bitruvirkjunar er mjög mikilvægt til útivistar í nágrenni þéttbýlis og viðamikill hluti þess er á náttúruminjaskrá. Auk þess má efast um að Hengilssvæðið geti staðið undir frekari virkjunum.

Hellisheiðin var Gáttaþefi aldeilis ekki góð. Áætlanir eru uppi um stækkun Hellisheiðarvirkjunar um 90 MW. Áhyggjur eru af aukinni brennisteinsvetnismengun í andrúmslofti og affallsvatni við virkjunina. Virkjanir á Hellisheiðarsvæðinu miðast aðeins við 50 ára endingartíma en eftir að hann er liðinn verður virkjunin ónýt.

Ketkrókur spáir krísu í hverafegurð Krísuvíkur. Daglega heimsækja um þúsund ferðamenn þetta vinsæla ferðamannasvæði, sem flestir þekkja sem jarðhitasvæðið í Krýsuvík. HS Orka áformar að reisa orkuver á jarðhitasvæðinu í Sveifluhálsi með 50-100 MW raforkuframleiðslu. Það hefði í för með sér mikið rask á svæðinu: 10-20 vinnsluholur, vegagerð, gufuleiðslur og línutengingar.

Andri Snær spáði því að mikil reiði myndi stigmagnast á næstu mánuðum þegar í ljós kæmi hvað hefði gerst í aðdraganda Hrunsins og Hruninu sjálfu.

Þessi hiti yrði sennilega nógu mikill og langdreginn til þess að líklegt væri að eftir að suðan lyfti loki ketilsins, yrði ákveðin aftöppun, hjöðnun, og doði tæki við.

Ég man að sjálfsögðu ekki nákvæmlega hvernig Andri Snær orðaði þessa hugsun sína en orðið „doði“ er mér minnisstætt, þetta fyrirbæri sem getur orðið til þegar sársaukinn er orðinn svo mikill að viðbrögð líkamans verða þau að slá á hann og framkalla sérkennilegt tilfinningaleysi.

Eftir fjögurra ára nær stanslausan fréttaflutning af endalausum gerningum, „viðskiptafléttum“, „skítafléttum“, „skítamixi“ eins og það er orðað, upp á tugi, hundruð og þúsundir milljarða verður fólk dofið, „doðinn“ tekur við.

Fyrir venjulegt fólk, sem er að fást við upphæðir sem eru taldar í þúsundum króna frá degi til dags og kannski nokkrum milljónum yfir árið, verða upphæðir, sem eru þúsund sinnum og allt upp í milljón sinnum stærri, að óskiljanlegri stærð handan við mannlegan skilning, svona eins og stjörnuþokur himingeimsins.

Við horfum, hlustum, og lesum, og þetta rennur orðið framhjá okkur án þess að það veki lengur neinar sérstakar tilfinningar.

Sams konar doði var í raun orðinn ráðandi hér í aðdraganda Hrunsins og forsenda þess, þegar 33 þúsund tonna álver, sem þótti risaframkvæmd, sannkölluð stóriðja, fyrir hálfri öld, var orðin að smáræði miðað við 700 þúsund tonna álver, sem rætt var um 1997 og varð síðan að 346 tonna álveri.

Þegar á borðið voru komin sex risaálver 2007 með allt að 3ja milljón tonna afkastagetu á ári, eða hundrað sinnum stærra en sjálf stóriðjan 1965, fannst fólki það bara ekkert sérstakt, heldur ræddi um að Ísland gæti orðið „Bahrain norðursins“ sem gæti stjórnað orkuverði í Evrópu! Hrökk þó öll virkjanleg orka Íslands fyrir langt fyrir innan einu prósenti af orkuþörf Evrópu!

Og gervöll náttúruverðmæti Íslands, sem þurfti til að viðhalda „atvinnuuppbyggingu“ eins og það var og er alltaf orðað, voru orðin að einskisverðu smáræði. Var þó ljóst að aðeins 2% af vinnuafli landsmanna myndi vinna í öllum þessum risaálverum.

Doðinn gagnvart fréttum í september 2008 um að bankakerfið væri orðið fimm sinnum stærra en hagkerfið olli því að þessar upplýsingar vöktu enga athygli. Kom að vísu fram í fréttaskýringaþættinum Speglinum en rataði ekki einu sinni í fréttir.

Nú er komið í ljós að þetta var þó aðeins helmingur raunveruleikans. Nú er rætt um tífaldan mun.

Tilfinningalegur doði, afsprengi takmarkalausrar græðgi, var forsenda Hrunsins og þess vegna er doðinn nú svo ískyggilegur.

Það er eins og það sé ekkert athugavert við það að einstaklingar hafi tekið ákvarðanir um „skítamix“ og „skítafléttur“ upp á tugmilljarða upphæðir á einni dagstund og að þeir muni ekkert eftir því, ekki frekar en þeir muni eftir því hve mörg blöð klósettpappírinn var, sem þeir skeindu sig á þennan dag, svo að maður haldi sig við orðbragðið, sem þeir notuðu sjálfir á sínum tíma.

Tilfinningar eru ekki hátt skrifaðar þegar rætt er um verðmæti lands og náttúru, hvorki nú né fyrir Hrun. Unaðsstundin er ekki metin til einnar krónu, aðeins kílóvattstundin. Í nótt heyrði ég þingmann í málþófi setja spurningarmerki við það að setja einhverjar krónur í að byrja að afmá þá smán sem felst í því fyrir þjóð lands með einstæða náttúru á heimsvísu að hafa ekkert náttúruminjasafn.

Þegar doðinn hefur náð völdum er allt hægt, – öllum verður sama um allt og allir vilja dansa með í kringum tilbúinn gullkálf. 2002 hófst dansinn mikli sem byggðist á notkun huglægra fíkni- og deyfiefna græðginnar og nú heyrast aftur svipaðar setningar úr orðasmiðju skómigustefnunnar.

Því miður virðist spádómur Andra Snæs hafa ræst. Doðinn er það versta við hugsunarháttinn á bak við Hrunið, sem birtist okkur í mynd tilfinningaleysisins sem breiðist út um þjóðarlíkamann.

Æðruleysi er að vísu nauðsynlegur eiginleiki til þess að geta brugðist við aðstæðum á þann skásta og yfirvegaðasta hátt sem finnst. En hugsunarhátturinn „mér er skítsama um allt og gef dauðann og djöfulinn í allt” er það versta sem getur komið fyrir okkur.

Ómar Ragnarsson

Pistillinn birtist fyrst á bloggsíðu Ómars, þann 4. desember 2012

Af vef Náttúruverndarsamtaka Íslands:

Á haustfundi Landsvirkjunar þann 21. nóv. sl. sagði Hörður Arnarson:

Og í allri okkar uppbyggingu á jarðvarmavirkjunum þá leggjum við áherslu á að fara mjög varlega, í smáum skrefum því að það er ákveðin óvissa sem fylgir bæði auðlindinni og umhverfisáhrifunum en svarið við því er hægfara uppbygging til þess að leysa það. Við skiljum mjög vel áhyggjuraddir umhverfissinna á okkar verkefnum.

Ummæli Harðar ber að skoða í ljósi deilna um Bjarnarflagsvirkjun. Þótt virkjunin sé í nýtingarflokki hafa þessi virkjunaráform verið harkalega gagnrýnd vegna mögulegra áhrifa virkjunarinnar á lífríki Mývatns. 

Á haustfundinum sagði, Ragna Árnadóttir, aðstoðarforstjóri:

Annað öflugt verkfæri í átt til sáttar er orðræðan. Ég tel að þar getum við öll gert miklu betur. Við verðum að virða ólík sjónarmið hvers annars og nálgast umræðu um þau af fagmennsku. Við verðum að hlusta á hvert annað og gera okkur grein fyrir því að hvert og eitt okkar hefur eitthvað til málanna að leggja. Ef maður sýnir virðingu nýtur maður virðingar.

Umhverfismál og virkjunarmál eru ekki sitt hvor póllinn á sitt hvorri plánetunni. Umhverfismál og virkjunarmál eru einmitt nátengd og að skipa fólki annað hvort í umhverfissinna eða virkjunarsinna finnst mér hrein tímaskekkja.

Ég vil nefna hér að rödd hina frjálsu félagasamtaka sem starfa að umhverfisvernd er nauðsynleg og nauðsynlegt að hún sé sterk og hafi vægi. Að sama skapi hefur það mikla þýðingu að slík samtök hafi viðunandi starfsumhverfi til þess að þau geti verið sterkur aðili í umræðunni – sáttaumræðan verður ekki sannfærandi nema jafnræði sé með aðilum.

Í ljósi þessara ummæla forustumanna Landsvirkjunar og margs fleira sem fram hefur komið af hálfu hennar undanfarin misseri vakna ýmsar spurningar um hvað hafi breyst í stefnu Landsvirkjunar og hvort þær breytingar hafi einhverja þýðingu fyrir náttúruverndarbaráttuna. Er það tímaskekkja „… að skipa fólki annað hvort í umhverfissinna eða virkjunarsinna finnst mér hrein tímaskekkja.” líkt og Ragna Árnadóttir heldur fram?

Kærleikur er ekki sjálfgefinn heldur sprettur fram í samfélagi fólks sem hugsar ekki aðeins um eigin hag heldur annarra og ekki eingöngu samtíðarfólks heldur næstu kynslóðar. Augu kærleikans horfa úr höfði tímans en ekki stundarinnar. Þau sjá í gegnum holt og hæðir.

Ástarþrá hrífst af einstakri fegurð og vill girða svæðið sitt af.  Kærleikurinn er víðsýnn, hann svífur yfir vötnum, dölum og fjöllum líkt og fugl. Hagsmunir hans eru ekki bundnir við einstaka bletti heldur vistkerfið allt, haf- og loftslagsstrauma.

Kærleikurinn hefur biðlund, hann hugsar sig lengi um en raskar ekki jafnvæginu í náttúrunni.

Tákn hans er fugl sem veitir ungum skjól undir vængjum sínum. Hann verpir ekki öllum (fjör)eggjum sínum í stakt hreiður og teflir hvorki auði sínum né annarra í tvísýnu vegna þrjósku eða augnabliksþarfar.

Andstæða kærleikans er tómleiki, tómt hreiður.

Viskan er það sem skynsemin leitar að, hún er ekki tímabundin tilgáta sem fellur úr gildi heldur má nema hana úr náttúrunni og samfélaginu. Hún blasir oft við þótt fáir taki eftir henni. Mælskulist hefur ekki áhrif á hana, ekki peningar eða tilboð.

Viskan safnast einfaldlega upp með tímanum og þótt hún geti glatast á milli kynslóða má grafa hana upp aftur. Hún er ekki tískusveifla.

Viskan er lík kærleikanum, hún er strengur á milli kynslóða og ráðlegging um umgengni við náttúruna. Hún mælir með varkárni og virðingu mannsins gagnvart náttúruöflunum.

Mannleg skynsemi er stundum sögð snauð og lík reiknivél en markmið hennar er þó ekki merkingarlaust: lífveran vill lifa en ekki deyja eða tortíma umhverfi sínu. Viskan mælir ekki með taumlausri velferð á kostnað annarra heldur jafnvægi allra hluta. Heimskan útrýmir á hinn bóginn og grefur undan framtíðinni með markalausri athafnasemi sinni.

Skynsemin og forvitnin þurfa því á öllum rannsóknum sínum og gagnasöfnun að halda og efla þarf hvers konar fræðslu og menntun um móður jörð. Viskan opinberast þó ekki fyrr en með tímanum, eftir yfirvegun og mat á reynslu kynslóðanna, því allt þarf að tengja saman til að heildarmyndin verði sýnileg.

Tákn viskunnar er vatnið, það er safn upplýsinga um lífið.

Andstæða viskunnar er tómið, uppþornað stöðuvatn.

Kærleikur og viska eiga samleið en andheiti þeirra beggja er tóm, tómleiki, eyðimörk og kuldi, það sem slitið er úr samhengi og einangrað.

Íslensk náttúra þarf líkt og öll náttúra á hnettinum á kærleika og visku að halda því þetta par er ekki múrað innan landamæra og girðinga stað- og tímabundinna hagsmuna. Þau eru lík fiskum sem þrífast best í heilbrigðu hafi og vatni og fuglum sem þurfa á heilnæmu lofti að halda, hvort sem það er í vestri, suðri, austri eða norðri.

Allt tengist saman í einni jörð undir einum himni, einni tímarás, einu lífi.

Stund tómlætis er liðin, tími væntumþykju og þolgæði hafinn.

Gunnar Hersveinn – www.lifsgildin.is