Skrifað af Viðari Þorsteinssyni 20. janúar 2007
Umhverfissáttmálinn – 10 markmið
Framtíðarlandið birtir hér markmiðin 10 sem umhverfissáttmáli Nicolasar Hulot umvefur þýdd og endursögð. Markmiðin tíu "mynda heild en eru ekki tæmandi" samkvæmt því sem segir á heimasíðu Fondation Nicolas Hulot. Innan hornklofa er útdráttur úr nánari skýringum sem fylgja hverju markmiði. Texta umhverfissáttmálans í heild á ensku má nálgast hér sem PDF:
http://www.pacte-ecologique-2007.org/nicolas-hulot/pdf/Ecological-Pact.pdf
Markmið nr. 1 Efnahagurinn: Verðum sjálfbær
Það er að segja: Hönnum iðnvarning þannig að hann endist, þannig að hægt sé að gera við hann eða endurnýta, til þess að minnka magn hráefna, úrgangs og eldsneytis.
80% allra vara sem framleiddar eru í Frakklandi eru aðeins notaðar einu sinni. Markmiðið er að búa til hringrásar-efnahag þar sem ekki er lengur framleitt framleiðslunnar vegna, heldur hráefnisnotkun minnkuð og orkan spöruð. Með þessu er grunnforsendum efnahagsins bylt, og á sama tíma verður til gagnsemis-efnahagur þar sem áherslan flyst á að selja eða leigja notkun á vörum og þjónustu frekar en að þær séu keyptar – fyrirtækið leigir t.d. afnot af ljósritunarvél frekar en að kaupa hana.
Markmið nr. 2 Orkan: Stuðlum að minnkaðri neyslu
Það er að segja: Vinnum gegn hækkandi hitastigi jarðar með því að því að minnka verulega brennslu olíueldsneytis, gass og kola og minnkum þannig losun gróðurhúsalofttegunda fjórfalt fyrir árið 2050.
Kynslóð okkar verður að búa sig undir tvöfalt áfall í kjölfar áframhaldandi ofneyslu okkar á orku. Annars vegar verður lífvænleiki jarðarinnar verulega skertur sökum gróðurhúsaáhrifa af völdum losunar koltvísýrings, og hins vegar verður slíkt hallæri á framboði þeirra orkugjafa sem við höfum vanist að lífstíll okkar og daglegar venjur munu breytast gífurlega. Til að verjast og búa okkur undir þetta tvöfalda áfall verðum við að draga hnattræna orkuneyslu saman svo um munar. Í því augnamiði leggjum við til þrepaskatt á olíu, gas og kol (sjá tillögu nr. 2) ásamt áætlun um orkusparnað og þróun endurnýtanlegra orkugjafa.
Markmið nr. 3 Landbúnaðurinn: Annars konar framleiðsla
Það er að segja: Leiðum saman landbúnaðarframleiðslu og umhverfisvernd, atvinnustefnu í dreifbýli, gæðaframleiðslu og heilsu.
Iðnvæddur landbúnaður er bæði hættulegur umhverfinu og óhentugur mönnum. Hann bygir á óhæfu: landbúnaðarkerfið eru ofurseld manngerðum þáttum og raunverulegur kostnaður er dulinn með niðurgreiðslum. Hvort tveggja leiðir til minnkaðrar frjósemi. Bændur sem ekki mæta kröfum iðnaðarins flosna upp af jörðum sínum. Iðnvæðing landbúnaðarins gerir að verkum að hann leggur nú mest af mörkum hnattrænt til gróðurhúsaáhrifa. Hætta verður að nota meindýraeyða sem skaða heilsu bæði bænda og neytenda, og byrja að taka með í reikninginn ekki aðeins peningalegan kostnað við framleiðsluna heldur einnig náttúruna og gildi hennar, orkubúskap, vistfræðilegan toll og félagslegar, næringarfræðilegar og heilsufarslegar afleiðingar (góðar og slæmar) á samfélagið í heild. Við leggjum því til sjálfbæran gæðabúskap með lífrænni eða vistvænt vottaðri framleiðslu – sjá tillögu nr. 3.
Markmið nr. 4 Landnýting: Höfum stjórn á útvexti borga og finnum athöfnum mannfólksins viðeigandi staði
Það er að segja: Stöndum vörð um óbyggð og dreifbýl svæði, hættum að auka við mannvirkjagerð og manngerðar ásjónur lands, vinnum gegn útvíkkun borga með því að minnka vegalengdina á milli vinnustaðar og heimilis.
Óheftur útvöxtur borga á sökina á sívaxandi fjölda bifreiða á vegum úti, sem aftur leiðir til aukins útblásturs gróðurhúsalofttegunda. Markmiðið á að vera að skipuleggja byggð þannig að hún krefjist ekki endalausra samganga og meðfylgjandi mannvirkja sem koma niður á landslagi og vistkerfum. Stuðlum að smærri og þéttari byggðakjörnum, þar sem t.d. má sækja þjónustu og vörur í smærri, nálægar miðstöðvar frekar en stórmarkaði í útjaðri byggðar.
Markmið nr. 5 Samgöngur: Handan vegasamgangna
Það er að segja: Fækkum samgönguleiðum sem nota mikið magn eldsneytis og losa mikið magn gróðurhúsalofttegunda (flutningabílar, bifreiðar og flugvélar), aukum framboð á sparneytnari og hreinum aðferðum (lestir, almenningssamgöngur, fljótasiglingar, hjólreiðar).
Einka- og flutningabílar bera ábyrgð á um 65% eldsneytisneyslu í öllu Frakklandi (á móti 34% fyrir 30 árum) og losun koltvísýrings er í hlutfalli við það. Samöngur verður að losa úr greipum vegaumferðar : Minnkum ummál bílvéla til samræmis við hraðatakmarkanir og minnkum losun koltvísýrings þar með um 20%. Setjum lestarsamgöngur í forgang, en lestar nota minna pláss og orku og menga minna. Hvetjum til almenningssamgangna og umhverfisvænna ferðalaga, skattleggjum mengunarfrek farartæki og breytum landnýtingarstefnunni.
Markmið nr. 6 Skattar: Greiðum náttúrunni rétt verð fyrir þjónustu hennar
Það er að segja: Tökum raunverulegan efnahagslegan kostnað mannlegra athafna inn í reikninginn, hættum niðurgreiðslum sem leiða til hnignunar umhverfisins, stýrum fjárveitingum í átt að sjálfbærri þróun.
Gera verður ráð fyrir duldum kostnaði sem fylgir ágangi okkar á vistkerfið með því að verðleggja aðgang að ákveðnum auðlindum, þjónustu eða sameiginlega nýttri framleiðslu sem á rætur sínar í náttúrunni með fjárhagslegum tækju: sköttum, skilyrðum eða kvótum.
Markmið nr. 7 Fjölbreytni í lífríkinu: Gerum ráð fyrir náttúrunni í landnýtingarstefnu
Það er að segja: Gerum ráð fyrir verndun þess sem fyrir er í náttúrunni þegar heildræn stefna sjáfbærrar þróunar er mótuð, með því að búa til vistkerfi innan hvers ríkis þar sem allar verndaðar tegundir tengjast saman og vistfræðilegt hlutverk þeirra er verndað.
Eyðing fjölbreytni í lífríkinu er efnahagsleg ógn við samfélagið vegna þess að hún veikir og brýtur keðju ýmissa ‘ókeypis’ hlunninda sem vistkerfin bjóða manninum, lífsnauðsynjar á borð við vatnsframboð, vernd gegn náttúruhamförum og steinefni í jörðu.
Markmið nr. 8 Heilsa: Forvarnir eru betri en lækningar
Það er að segja: Áætlum samanlagðan kostnaðarhlut sjúkdóma sem orsakast af hnignun umhverfisins, og setjum okkur stefnu sem byggist á forvörnum, sérstaklega hvað varðar mataræði, notkun skordýraeiturs og erfðabreytt matvæli.
Þrír umhverfisþættir leiða af sér hættu á hnignun almannaheilsu: Mataræði – landbúnaðarframleiðsla verður að breytast í þá veru að hamla gegn aukningu sjúkdóma á borð við offitu og sykursýki. Meindýraeyðar – þessi efni valda útrýmingu tegunda og menga umhverfið, þau valda einnig ofnæmi, frumustökkbreytingum, krabbameini og hormónatruflunum (frjósemisvandamál, fæðingargallar). Erfðabreytt matvæli – er það eðlilegt að þessar tilraunaafurðir fyrirfinnist á ökrum og á diskum okkar þegar við höfum aðeins takmarkaða þekkingu á hættunni sem fylgir erfðabreytingu og blöndun gena? Við leggjum til að frönsk löggjöf fylgi viðmiðum Evrópusambandsins til að tryggja stýrða útbreiðslu erfðabreyttra lífvera í umhverfi okkar.
Markmið nr. 9 Rannsóknir: Gerum umhverfið að drifkrafti nýsköpunar
Það er að segja: Samhæfum rannóknir við áætlanir um sjálfbært samfélag, ræktum tengls milli ólíkra rannsóknarsviða.
Umhverfisrannóknir, ss. þær sem lúta að fjölbreyttni lífríkisins, endurnýjanlegum orkugjöfum og efnamengun, líða fyrir skort á fjármagni og mannauð.Það er líkt og vistfræðin hafi ekki þróast síðan á þeim dögum þegar hún var undirgrein líffræðinnar.
Markmið nr. 10 Alþjóðastjórnmál: Tökum frumkvæðið
Það er að segja: Setjum vanda vistkerfisins og ógnirnar sem steðja að öryggi heimsins í forgang í alþjóðasamskiptum.
Ekkert hinna stóru umhverfisraskana – loftslagsbreytingar, eldsneytisskortur, eyðing fjölbreytni lífríkisins, rýrnun auðlinda og jarvegs, mengun, vöxtur eyðimarka, eyðing regnskóga, aukning á sýrustigi hafsins, sprenging í vexti borga – er þannig vaxið að hægt sé að takast á við það innan landamæra þjóðríkisins. Við leggjum til að stofnuð verði Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna og að innan hennar sem og Evrópusambandsins verði pólitískum og peningalegum tækjum beitt til að bregðast við þessum röskunum.
