Framtíðarlandið sendi eftirfarandi spurningar á alla frambjóðendur til forsetakosninga á Íslandi 2012. Fyrir neðan eru svo orðrétt svör þeirra frambjóðenda sem svöruðu. Við bætum við svörum frá öðrum frambjóðendum ef þau berast.
Spurningarnar:
1. Hefðir þú beitt málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun? / [Fyrir núverandi forseta, Ólaf Ragnar Grímsson:] Af hverju beittir þú ekki málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun?
2. Nú starfa innan við 2% vinnuaflsins við stóriðju. Telur þú að virkjanir og stóriðjuver séu varanleg lausn við atvinnuleysi?
3. Styður þú frekari virkjunaráform á Reykjanessvæðinu? Ef já, hvers vegna þarf að virkja meira?
4. Telur þú ráðlegt að íslensk stjórnvöld leyfi olíuvinnslu á Drekasvæðinu? Ef já, hvernig stenst það ímynd sem stjórnmálamenn halda gjarnan á lofti að Ísland sé land hreinnar orku, að dæla upp olíu sem mun bæta á loftslagsvandann?
5. Hvað gerir þú dagsdaglega til að draga úr umhverfisáhrifum þínum?
6. Leggur þú áherslu á umhverfismál í þínu framboði? Ef já, með hvaða hætti?
Svörin:
Andrea Ólafsdóttir
1. Hefðir þú beitt málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun? / [Fyrir núverandi forseta, Ólaf Ragnar Grímsson:] Af hverju beittir þú ekki málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun?
Já – ég var á þeim tíma ein af þeim sem stuðlaði að upplýstri umræðu um stóriðju og var mjög í mun að ákvörðun um Kárahnjúkavirkjun yrði tekin með lýðræðislegum hætti af fólkinu sjálfu og get því svarað því eindregið og afgerandi.
2. Nú starfa innan við 2% vinnuaflsins við stóriðju. Telur þú að virkjanir og stóriðjuver séu varanleg lausn við atvinnuleysi?
Nei, það er einungis ein hlið málsins – ég tel að við eigum að virkja framtakssemi fólks og hugvit, stuðla að nýsköpun og frumkvöðlastarfsemi. Mér fyndist ákaflega áhugavert að láta meta það hversu mörg störf hefðu mögulega skapast í hve mörgum litlum fyrirtækjum með því að veita t.d. um fjórðung af því fé sem fór í byggingu Kárahnjúkavirkjunar í lán til verkefna sem fólkið sjálft vildi koma af stað víða um land sem hefðu verið greidd til baka á áratug.
3. Styður þú frekari virkjunaráform á Reykjanessvæðinu? Ef já, hvers vegna þarf að virkja meira?
Ég styð eingöngu hófsama og raunverulega sjálfbæra nýtingu og tel að við eigum að sníða okkur stakk eftir vexti í þeim efnum eins og öðrum. Mér finnst mikilvægt að ná sátt um friðlýsingu og nýtingu svæða og ávallt að hugsa um hvers vegna og í hvað við erum að nota orkuna okkar. Þá er nauðsynlegt að horfa á stóru myndina og hnattrænt samhengi – erum við að nýta orkuna okkar til að stuðla að meiri sjálfbærni eða erum við mögulega að stuðla að sóun í öðrum heimshlutum? Eins þarf að spyrja þeirrar spurningar hvort orkan okkar sé raunverulega „græn“ orka.
4. Telur þú ráðlegt að íslensk stjórnvöld leyfi olíuvinnslu á Drekasvæðinu? Ef já, hvernig stenst það ímynd sem stjórnmálamenn halda gjarnan á lofti að Ísland sé land hreinnar orku, að dæla upp olíu sem mun bæta á loftslagsvandann?
Nei það samræmist augljóslega ekki ímynd um land hreinnar orku ef það er sú ímynd sem við viljum varpa út í heim um Ísland. Ég held við ættum að fara varlega á þessu sviði.
5. Hvað gerir þú dagsdaglega til að draga úr umhverfisáhrifum þínum?
Í nokkur ár átti ég ekki bíl, hjólaði um allt í borginni og dró því verulega úr umhverfisáhrifum mínum á þeim tíma. Ég keypti mér þó bíl þegar ég eignaðist þriðja barnið mitt. Ég hef um langt árabil endurunnið mest allt rusl af heimilinu og tel mikilvægt að kenna börnunum mínum þá sömu iðju. Ég legg einnig áherslu á að spara orkunotkun heimilisins og kaupa íslenskt þegar ég get.
6. Leggur þú áherslu á umhverfismál í þínu framboði? Ef já, með hvaða hætti?
Já ég hef lagt áherslu á það að tala fyrir raunverulega sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda, þannig að þeim sé skilað með sömu möguleikum til komandi kynslóða og þá líka með tilliti til hvers þær eru notaðar.
Hannes Bjarnason
1. Hefðir þú beitt málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun? / [Fyrir núverandi forseta, Ólaf Ragnar Grímsson:] Af hverju beittir þú ekki málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun?
Sennilega hefði ég ekki beitt málskotaréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun. Þetta vegna þess að ég tel málskotaréttinn vera neyðarhemil á lýðræðið og eigi að beita mjög sparlega. Þó svo ég sé almennt frekar á móti virkjunum og þá sérstaklega þeim kostum þar sem miklu og sérstöku landi er fórnað.
Þá voru færð sterk rök fyrir því að virkjunin mundi hafa mikla þýðingu á Austurlandi sem reyndin hefur orðið. Hins vegar er það gott mál að umræða um virkjunina sem slíka og það land sem þar var fórnað hefur vakið marga til umhugsunar um virkjanir almennt. Til dæmis var ég á sínum tíma, þá sem stráklingur, mikið á móti Blönduvirkjun. Þar hvarf eitt það besta gróna land á allri Eyvindarstaðaheiði undir uppistöðulónið.
Þessi spurning snýst þó mjög um nýtingu náttúruaðulinda Íslands. Þar hefur sitjandi forseti sagt opinberlega að fá mál séu betur til þess fallin að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu en einmitt nýtingu náttúruauðlinda. Þar var hann þó að skýrskota til kvótafrumvarpsins sem rætt er um á Alþingi um þessar mundir. Hvort hann verði samkvæmur sjálfum sér hvað varðar virkjanir – sem sannarlega er nýting náttúruauðlinda á eftir að sjá.
2. Nú starfa innan við 2% vinnuaflsins við stóriðju. Telur þú að virkjanir og stóriðjuver séu varanleg lausn við atvinnuleysi?
Stóriðju tel ég ekki langtímalausn við atvinnuleysi. Þó svo við séum með stóriðju sem ber sig núna finnst engin trygging fyrir því að svo verði um ókomna tíð.
Við þurfum orku – en við þurfum ekki orku til að flytja til erlendra ríkja.
3. Styður þú frekari virkjunaráform á Reykjanessvæðinu? Ef já, hvers vegna þarf að virkja meira?
Viðurkenni að ég þekki lítið virkjunaráform á Reykjanessvæðinu. Að öðru leiti tel ég litla ástæðu til að virkja nema að það finnist áætlun um hvað orkan skuli nýtt í.
Persónulega er ég lítt hrifinn af þeim hugmyndum um að flytja út orku gegnum sæstreng. Það mundi leiða til meiri þrýsting á virkjanir og þarmeð auka þrýsting á umhverfi okkar.
4. Telur þú ráðlegt að íslensk stjórnvöld leyfi olíuvinnslu á Drekasvæðinu? Ef já, hvernig stenst það ímynd sem stjórnmálamenn halda gjarnan á lofti að Ísland sé land hreinnar orku, að dæla upp olíu sem mun bæta á loftslagsvandann?
Það tel ég ráðlegt að leyfa olíuvinnslu á Drekasvæðinu. Vinnslan í sjálfu sér getur skapað mörg störf og iðnað sem við þurfum.
Að Ísland sé land hreinnar orku er ekki í samsvar við sannleikann þar sem við búum í strjábýlu landi og svo eru það öll skipin okkar.
Hins vegar – ef við förum að vinna olíu megum við ekki sofna á verðinum, heldur nýta þann tíma og það svigrúm sem okkur mun þá bjóðast og þróa tækni sem tekið gæti við sem hreinni orkugjafar.
Þar hugsa ég um t.d. vetnisframleiðslu og mögulega aðra framleiðslu sem ég þekki lítið til.
5. Hvað gerir þú dagsdaglega til að draga úr umhverfisáhrifum þínum?
Sortera rusl. Týni upp rusl í náttúrunni við tækifæri.
6. Leggur þú áherslu á umhverfismál í þínu framboði? Ef já, með hvaða hætti?
Er talsmaður þess að við eigum að skila náttúrunni í betra ástandi en við tókum við henni í. Það er skylda allra Íslendinga. Það getur snúist um svo einfaldan hlut og mælast til þess að lagðir verði háspennustrengir í jörð í stað háspennulína.
Ólafur Ragnar Grímsson
1. Hefðir þú beitt málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun? / [Fyrir núverandi forseta, Ólaf Ragnar Grímsson:] Af hverju beittir þú ekki málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun?
Málskotsrétturinn er ekki fyrst og fremst tæki forsetans. Hann er lýðræðisleg trygging fyrir því að þjóðin geti úrskurðað um mál sem Alþingi hefur afgreitt ef verulegur hluti þjóðarinnar birtir með skýrum hætti slíkan vilja. Það gerðist ekki á þeim tíma þegar lögin voru til afgreiðslu. Þunginn í andófshreyfingunni birtist síðar.
2. Nú starfa innan við 2% vinnuaflsins við stóriðju. Telur þú að virkjanir og stóriðjuver séu varanleg lausn við atvinnuleysi?
Eins og sagan sýnir, bæði Íslands og annarra landa, er engin ein grein varanleg lausn á atvinnuleysi. Fjölþætt atvinnulíf er skynsamlegasta vegferðin.
3. Styður þú frekari virkjunaráform á Reykjanessvæðinu? Ef já, hversvegna þarf að virkja meira?
Reykjanessvæðið er fjölþætt af mismunandi orkulindum og ólíkar virkjanir geta þar verið á dagskrá og tengst mismunandi nýsköpun og atvinnustarfsemi. Því er erfitt í ljósi núverandi þekkingar að taka einhverja reglustikuafstöðu.
4. Telur þú ráðlegt að íslensk stjórnvöld leyfi olíuvinnslu á Drekasvæðinu? Ef já, hvernig stenst það ímynd sem stjórnmálamenn halda gjarnan á lofti að Ísland sé land hreinnar orku, að dæla upp olíu sem mun bæta á loftslagsvandann?
Á þessu stigi liggur ekkert fyrir um eðli og magn hugsanlegrar olíuvinnslu á Drekasvæðinu. Rannsóknir munu taka mörg ár. Norðmönnum hefur tekist að nýta olíulindir sínar en vera jafnframt á veraldarvísu meðal forysturíkja í nýtingu hreinnar orku. Sjálfsagt er fyrir Íslendinga meðan rannsóknir fara fram á Drekasvæðinu að skoða þessi mál í alþjóðlegu samhengi og með tilliti til reynslu annarra.
5. Hvað gerir þú dagsdaglega til að draga úr umhverfisáhrifum þínum?
Forsetaembættið var meðal fyrstu stofnana að taka í notkun umhverfisvæna bifreið og í daglegum rekstri og athöfnum á Bessastöðum hefur sjálfbærni í vaxandi mæli sett svip sinn á líf og störf. Þar hefur Dorrit verið mikill hvatamaður.
6. Leggur þú áherslu á umhverfismál í þínu framboði? Ef já, með hvaða hætti?
Umhverfismál hafa í áraraðir verið mikilvægur þáttur í mínum málflutningi, störfum og hugsun, bæði áður en ég varð forseti og eins eftir að ég tók við því embætti. Ég hef tekið virkan þátt í baráttunni gegn loftslagsbreytingum í samvinnu við forystumenn, vísindamenn og baráttufólk frá fjölmörgum þjóðlöndum. Jafnframt lagt grunn að verkefnum á sviði hreinnar orku í ýmsum heimshlutum, einkum í þróunarlöndum, Bandaríkjunum og Evrópu.
Þóra Arnórsdóttir
1. Hefðir þú beitt málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun? / [Fyrir núverandi forseta, Ólaf Ragnar Grímsson:] Af hverju beittir þú ekki málskotsréttinum vegna laga um Kárahnjúkavirkjun?
Það er okkar hlutverk að varðveita tunguna, menninguna og landið með sinni ómetanlegu náttúru og auðlindum. Við eigum að nýta auðlindir okkar til lands og sjávar en sú nýting verður að vera sjálfbær og skynsamleg. Hér eins og annars staðar verður að ganga fram með hófsemd. Synjunarvald forseta er hans persónulega vald en því verður að beita afar varlega og aðeins í brýnustu neyðartilfellum. Ætli forseti að synja lögum staðfestingar verður hann að huga að mörgu: Hvert er eðli málsins? Brjóta lögin gegn grunngildum samfélagsins? Er verið að lögfesta óafturkræfa gerninga? Voru lögin þvinguð í gegn um þingið með litlum meirihluta og í ósætti? Er vilji þjóðarinnar þvert á vilja Alþingis? Fleira getur einnig komið til álita. Líklega hefði ég hugsað málið rækilega áður en ég hefði skrifað undir lögin um Kárahnjúka, út frá þessum grundvallaratriðum. Mér finnst hins vegar ekki við hæfi að ég felli dóma um verk fyrri forseta, það verður sagan að gera. Það getur líka skipt miklu máli hvort margar undirskriftir berast forseta, en kannski þarf ekki eina einustu. Ef Alþingi samykkti lög um að steypa yfir Geysi í Haukadal og gera þar bílastæði, þyrfti engar áskoranir til þess að ég synjaði slíkum lögum staðfestingar.
2. Nú starfa innan við 2% vinnuaflsins við stóriðju. Telur þú að virkjanir og stóriðjuver séu varanleg lausn við atvinnuleysi?
Atvinnuleysi er vá sem við við viljum bægja frá. Mörg heimili hafa upplifað ómælda erfiðleika vegna atvinnumissis. Til mikils er að vinna svo slíkt hendi ekki. Ég hef ferðast mikið um Ísland, bæði sem leiðsögumaður og með fjölskyldunni, þekki það vel. Við eigum að nýta auðlindir og landkosti skynsamlega og mér er það hjartans mál að við skilum landinu í góðu ásigkomulagi til komandi kynslóða. Svo það megi verða þurfum við að nýta auðlindir okkar á sjálfbæran hátt. Það útilokar hins vegar ekki skynsamlega nýtingu þeirra. Besta leiðin til að sporna gegn atvinnuleysi er aukin menntun og fjölbreytni í atvinnulífinu. Nýting á orkuauðlindum landsins getur verið hluti af þeirri fjölbreytni. Það eru hins vegar ekki til neinar töfralausnir gegn atvinnuleysi, heldur verður stöðugt að beita réttum skammti skynsemi, stuðla að menntun og nýta náttúruna í sátt við hana sjálfa til að bægja því frá.
3. Styður þú frekari virkjunarárform á Reykjanessvæðinu? Ef já, hvers vegna þarf að virkja meira?
Forsetinn á að taka almenna afstöðu í umhverfismálum og mín skoðun er sú að við eigum að fara vel með landið okkar og auðlindir þess en jafnframt að nýta þær skynsamlega. Undanfarin misseri hefur verið í gangi viðamikið ferli í þeim tilgangi að ná sátt um þessa auðlindanýtingu með Rammaáætlun. Það ferli er nú í höndum Alþingis. Forsetinn á ekki að blanda sér þar inn í, frekar en í önnur pólitísk deilumál. Enn er unnið að rannsóknum á Reykjanessvæðinu og þingið er með rammaáætlun og aðra löggjöf um þessi mál á sínu borði. Forsetanum ber að halda sig frá deilum um einstaka virkjunarkosti en þess í stað að halda á lofti hinu almenna viðhorfi að tekið verði tillit til komandi kynslóða og skynsemi höfð að leiðarljósi.
4. Telur þú ráðlegt að íslensk stjórnvöld leyfi olíuvinnslu á Drekasvæðinu? Ef já, hvernig stenst það ímynd sem stjórnmálamenn halda gjarnan á lofti að Ísland sé land hreinnar orku, að dæla upp olíu sem mun bæta á loftslagsvandann?
Enn á eftir að rannsaka Drekasvæðið mun betur og töluvert í að vinnsla þar geti hafist, ef hún verður á annað borð talin arðbær og möguleg með tilliti til umhverfisverndar og mengunarhættu. Í þessu eins og svo mörgu öðru er nauðsynlegt að afla nánari gagna og meta stöðuna síðan í ljósi bestu hugsanlegu vitneskju og nýjustu tækni.
5. Hvað gerir þú daglega til að draga úr umhverfisáhrifum þínum?
Við Svavar notum strætó og reiðhjól mikið og eigum einn bíl. Heima við kennum við börnunum okkar frá unga aldri að bera virðingu fyrir umhverfinu og náttúrunni. Notaður pappír er nýttur sem teiknipappír fyrir börnin og við höfum í mörg ár flokkað allt sorp og nýtum lífrænan úrgang í okkar eigin grænmetisgarði. Við erum meðvituð við innkaup og veljum vörur mjög gjarnan út frá umhverfissjónarmiðum. Við kaupum t.d. eingöngu þvottaefni sem er náttúruvænt. Þessi græni lífsstíll er orðinn okkur eðlislægur og við ætlum að flytja hann með okkur til Bessastaða. Forsetinn hefur áhrif með ölum sínum orðum og gerðum og gott fordæmi er besta hvatningin sem við höfum svo aðrir reyni líka að hugsa grænt.
6. Leggur þú áherslu á umhverfismál í framboði þínu?
Strax í upphafi kosningabaráttunnar ákváðum við að leggja áherslu á að vera eins umhverfisvæn og við getum. T.d. ákváðum við að nota ekki plastbolla undir kaffi á kosningamiðstöðinni en keyptum gamla bolla í Góða hirðinum. Á sama hátt og við leggjum áherslu á jafnrétti með góðu fordæmi ætlum við að sýna gott fordæmi í umhverfismálum. Fyrir okkur er það auðvelt. Ég vil líka í embætti leggja sérstaka áherslu á umhverfisuppfræðslu íslenskra barna. Við eigum að kenna börnunum okkar að vera græn og ég vildi gera Bessastaði græna.
