Viðhorf okkar til náttúrunnar er mótað af öðru viðhorfi: afstöðu okkar til tímans. Flestir telja að tíminn sé fast hugtak, óumbreytanlegt og óháð mannlegri tilveru. En svo er ekki. Tíminn er fljótandi og persónulegur, hann tekur mið af taugakerfi, hjartslætti og viðhorfi hverrar lífveru fyrir sig. Hann er lærður.

Vesturlandabúar hafa skapað tímahugtak sem felur í sér endalok. Form þess er lína sem býr yfir upphafi, miðju og endi. Framtíðin er ævinlega mest metin og hún er skipulögð með áætlunum og stundatöflum svo langt inn í óvissuna að við tökum að keppast við að koma sem flestu í verk (áður en það verður of seint).

Við hlaupum hraðar og hraðar á tímalínunni, vinnum hvert tímaafrekið á fætur öðru. Við trúum því að tíminn sé peningar og að hægt sé að eyða honum til einskis. Við tölum um að nýta tímann sem best og fyllumst streitu ef við gerum ekki eitthvað sem aðrir telja gagnlegt.

Viðhorf okkar til tímans er nytjahyggja sem knýr okkur til framkvæmda. Við komum böndum á auðlindir jarðar og nýtum þær til fulls þar til þær eru uppurnar, tómar, horfnar og að eilífu glataðar.

Foss og jökulsá sem rennur óbeisluð til hafs skapar þjáningu í æðum og við flýtum okkur að virkja þetta afl til að selja það, því tíminn er peningar. Þau sem kunna að umbreyta veröldinni í vélar sem eyða gjöfum náttúrunnar fá hæstu launin og virðingu. En þau sem skapa til að auðga náttúruna þurfa að gefa vinnu sína.

Vestræna tímahugtakið miklar alla framleiðslu og afkastamesta vélin er fjöldaframleidd og send út um víða veröld. Vestræna tímahugtakið rúmar ekki sjálfbærni, nægjusemi eða aðgát í nærveru náttúrugersema. Hugtakið er ör sem flýgur, ör sem nemur ekki staðar, ör sem fer í gegnum hjartað og stöðvar slátt þess, ör sem hverfur út í tómið.

Vestræna tímahugtakið táknar magn en ekki gæði, það er gegndarlaust, hamslaust og gráðugt. Viðhorf okkar til náttúrunnar breytist ekki fyrr en við breytum viðhorfi okkar til tímans. Hættum að líta á lífið sem kapphlaup, hættum að hafa það á tilfinningunni: að vera að missa af einhverju. Þetta hugtak er einn af helstu streituvöldum nútímans.

Vitund okkar um tímann er lærð, það uppgötvum við ef við kynnumst annarri menningu og öðru tímahugtaki. Til er tímahugtak sem er hringur og vitund fólks er í góðu sambandi við hringrás náttúrunnar. Náttúran kveður á um hvernær tímabært er að framkvæma. Enginn fer á taugum þótt eitthvað hindri framkvæmdir um tímasakir.

Magn er lítils virði þar sem hringrás tímans ríkir og tíminn er ekki illa nýttur og hann er heldur ekki peningar, hann er gæði. Tíminn verður til þegar einhver gerir eitthvað, tíminn er sköpunarverk einstaklingsins sem ræður yfir tíma sínum. Hann er frjáls undan oki tímans.

Tíminn tekur á sig form, hann er lína, hringur, tákn óendanleikans, sporbaugur, hann er spírall, allt eftir því hvert viðhorfið er. Viðhorf okkar til tímans ræður viðhorfi okkar til náttúrunnar. Línan krefst framleiðslu sem knýr á um að virkja auðlindir eins fljótt og auðið er – án tillits til næstu kynslóðar.

Ef tímahugtakið mætti tákna sem spíral myndi það kveða á um hægfara framþróun í sátt við aðrar lífverur, í sátt við náttúruna, umhverfið og landslagið. Það myndi fela í sér hófsemd, virðingu og sjálfbærni.

Brúin yfir Múlakvísl

Sterkt dæmi um hvernig vestræna tímahugtakið hefur áhrif á önnur viðhorf, líðan og sálarheill fólks er brúin yfir Múlakvísl. Hún sópaðist í burtu í náttúruhamförum sumarið 2011 svo fólk komst ekki um stundarsakir leiðar sinnar. Menn fóru á taugum og reiknuðu daglega hversu miklir peningar fóru í súginn. Daglegt tap hlóðst upp.

Ferðaþjónustan var sögð tapa milljörðum, bílaleigur, bændur töpuðu og knúið var á um að reisa bráðabirgðabrú í einum grænum. Fjölmiðlar sögðu linnulausar fréttir af brúarleysinu og hversu háum upphæðum ferðaþjónustan tapaði á meðan tíminn leið, því tíminn er peningar á Vesturlöndum. Unnið var dag og nótt að nýrri brú, kostaði hún 30 milljónir og opnaði viku eftir að sú gamla hvarf. Einnig voru ferðamenn daglega selfluttir yfir fljótið því engan tíma mátti missa. Enginn gat beðið og notið því tíminn eyddist upp.

Þetta er vestræna tímahugtakið í hnotskurn. Við erum sífellt að græða eitthvað eða tapa einhverju og þetta viðhorf hefur feikilega mikil áhrif á viðhorf okkar til náttúrunnar og andlega líðan. En til er annað tímahugtak sem býr yfir rósemd og nægjusemi …

Afsakið hlé

Hér verður gert hlé á hugleiðingunni um tímann og náttúruna um ófyrirséða framtíð. Pistillinn er skrifaður út frá rannsóknarverkefni höfundar um tímann og náttúruna. Markmiðið hér er ekki að kenna annað tímahugtak heldur vekja athygli á að viðhorf okkar til tímans er lært og vestræna tímahugtakið krefst framleiðslu og kapphlaups. Einnig að vekja athygli á að til eru önnur viðhorf sem skapa virðingu gagnvart náttúrunni.

Gunnar Hersveinn – www.lifsgildin.is